پرلهپسې وچکالیو او د ځمکې لاندې اوبو د کچې ټیټېدو د کندهار په یو شمېر ولسوالیو کې پر کرنې او بڼوالۍ جدي اغېز کړی دی. کروندګر او بڼوال وايي، د چینو او کاریزونو په وچېدو سره د انارو او انځرو سلګونه بڼونه له منځه تللي او د اوبو موندلو لپاره اړ شوي چې تر سلګونو مترو پورې ژورې څاهګانې وکني. د کندهار د شاهوليکوټ، ارغستان، معروف، دامان، نېش، میانشین، غورک، خاکریز، تختهپل او میوند په ګډون د ۱۰ ولسوالیو اوسېدونکي د اوبو له بېسارې کمښته شکایت کوي. دوی وايي، پخوا د ځمکې لاندې اوبه په څو متره ژورتیا کې موندل کېدې، خو اوس په ځینو سیمو کې د اوبو کچه له ۲۰۰ تر ۳۰۰ مترو پورې ټیټه شوې ده. په دغو ولسوالیو کې تر ډېره د انځرو او انارو بڼونه دي چې د سیمې د اوسېدونکو د عاید اصلي سرچینه بلل کېږي.
د شاهوليکوټ ولسوالۍ یو بڼوال سیدآغا وايي، د اوبو موندلو لپاره یې دوه ځله د څاه د کېندلو هڅه کړې، خو دواړه هڅې یې ناکامې شوې دي. هغه وايي: «پخوا به مو اوبه په ۵۰ تر ۶۰ مترو ژورتیا کې موندلې، خو اوس د ۲۵۰ تر ۳۰۰ مترو په ژورتیا کې دي. د دغو اوبو ایستل نه اسانه دي او نه په دې ژورتیا کې د څاهکېندل ساده کار دی.» د هغه په وینا، د ژورو څاهګانو د کېندلو لپاره د «پیچي برمو» کارولو ته اړتیا ده چې ډېر لوړ لګښت لري او د یوې څاه د کېندلو لګښت شاوخوا ۵۰۰ زره افغانیو ته رسېږي.
د کندهار اوسېدونکی عبدالسلام وايي، د اوبو د کمښت له امله یې د انځرو ټول بڼ وچ شوی او اړ شوی چې ونې یې له ځمکې وباسي. هغه وايي، له ژورو څاهګانو د اوبو ایستلو لپاره لسګونو لمریزو تختو ته اړتیا ده چې د کورنیو پر اوږو له اقتصادي پلوه دروند لګښت اچوي.
بڼوال وايي، هغه ونې چې د څو نسلونو لپاره د دوی د کورنیو د عاید سرچینه وې، اوس د اوبو د کمښت له امله له ځمکو ایستل کېږي. دوی خبرداری ورکوي چې که دا وضعیت دوام وکړي، کلیوالي سیمې به له اوسېدونکو تشې شي.
د ارغستان ولسوالۍ د چینې سیمې اوسېدونکی دادالله وايي، پخوا چینې او کاریزونه فعال وو او د ځمکې لاندې اوبه یوازې د دوو یا درېیو مترو په ژورتیا کې وې؛ خو اوس دغه سرچینې وچې شوې دي. هغه زیاتوي: «اوس هغه کسان چې د ژورو څاهګانو د کېندلو توان لري، څاهګانې باسي؛ خو هغه کسان چې مالي توان یې نه لري، بڼونه یې وچېږي او له سیمې کډه کوي.»
اوبو د ګابو کولو لپاره کمزوري بنسټونه
د معروف ولسوالۍ اوسېدونکي د اوبو د کابو کولو لپاره د بندونو او اوبو د زېرمهځایونو نشتوالی د بڼونو د وچېدو اصلي لامل بولي.
د دغې ولسوالۍ یو اوسېدونکی فتحمحمد وايي، په سیمه کې د اوبو د زېرمه کولو او کابو کولو لپاره لوی بند نشته او هغه کوچني بندونه یا «چکډیمونه» چې جوړ شوي، هم پر کرنې او بڼوالۍ د پام وړ اغېز نه لري.
په خاکریز ولسوالۍ کې هم کروندګر د اوبو د زېرمه کولو لپاره د جوړو شویو کوچنیو بندونو له کیفیت او ظرفیته شکایت کوي.
د دغې سیمې یو اوسېدونکی الله نظر وايي، په ځینو دغو بندونو میلیونونه افغانۍ لګول شوې دي؛ خو د اوبو د زېرمه کولو توان نه لري او یو شمېر یې هم له خټینو رسوباتو سره ډک شوي دي.
په کندهار کې اقلیمي بدلون او د اوبو کمښت
د اوبو د برخې کارپوهان اقلیمي بدلون د وچکالۍ د لا سختېدو له مهمو عواملو بولي.
د دې برخې یو کارپوه محمدعارف وايي، په کندهار کې د وچکالۍ ستونزه یوازې د ورښتونو تر کمېدو محدوده نه ده؛ بلکې د تودوخې لوړېدل، نامنظم ورښتونه، د ځمکې له لاندې اوبو له حده زیاتې ګټې اخیستنې او د اوبو د کابو کولو لپاره د بنسټونو نشتوالی د دې ناورین له اصلي عواملو دي. د هغه په وینا، د کرنیزو محصولاتو پر کمېدو سربېره، مالداري هم د پام وړ زیانمنه شوې ده. دغه کارپوه خبرداری ورکوي چې د اوبو د بېسارې کمښت له دوام سره به د اوبو پر سرچینو د خلکو ترمنځ د شخړو او ناندریو د زیاتېدو احتمال هم ډېر شي.
څه باندې ۳۰ سلنه بڼوڼه د وچېدو له خطر سره مخ دي
په کندهار کې د طالبانو د کرنې، اوبو لګولو او مالدارۍ ریاست مسوولان وايي، د اوبو کمښت او اقلیمي بدلون د دغه ولایت څه باندې ۳۰ سلنه بڼونه د وچېدو له جدي خطر سره مخ کړي دي. د دوی په وینا، د شاهوليکوټ، معروف او ارغستان ولسوالیو د انارو او انځرو بڼونه تر نورو سیمو ډېر زیانمن شوي دي.
له بلې خوا، بڼوال او کروندګر له طالبانو غواړي چې د بېپایلې ژمنو او خیالي پروژو د پلي کولو پر ځای، د دغه ستر بشري ناورین د کابو کولو لپاره عملي اقدامات وکړي. دوی د دهلې بند د اوبو د زېرمه کولو د ظرفیت د لوړولو، د کوچنیو بندونو د جوړولو او د څاڅکي د اوبو لګولو سیسټم اړوند د اسانتیاوو او روزنې د برابرولو غوښتنه کوي، څو د اوبو لګښت راکم او له شته سرچینو په اغېزناکه توګه ګټه واخیستل شي.
کارپوهان ټینګار کوي چې په کندهار کې د اوبو د ناورین د کمولو لپاره د باران او سېلابونو د اوبو کابو کول، د ځمکې لاندې اوبو د ایستلو تنظیم، د لږو اوبو مصرفوونکو کرنیزو سیسټمونو دودول، د کاریزونو او طبیعي چینو ساتنه او له وچکالۍ زیانمنو بڼوالو ته د اقتصادي مرستو برابرول هغه اساسي اقدامات دي چې د دې ناورین د پراخېدو مخه نیولی شي.
تر دې وړاندې هم د ملګرو ملتونو بېلابېلو بنسټونو د وچکالۍ په اړه اندېښنه څرګنده کړې او ویلي یې دي چې دغې وچکالۍ د پرلهپسې پنځم کال لپاره د بڼوالو پر محصولاتو منفي اغېز کړی او د انارو د تولید کچه یې ۱۰ سلنه راکمه کړې ده.
