یو شمېر ځوانان وايي، د واده لوړو لګښتونو او ډېر لګښت لرونکو دودونو اړ کړي چې د ژوند د لګښتونو برابرولو او د واده د لګښتونو پوره کولو لپاره کډوال شي. د دوی په وینا، کله چې یو ځوان په خپل هېواد کې د عادي کار او عاید له لارې د واده لګښتونه نه شي برابرولای، اړ کېږي چې دې موخې ته د رسېدو لپاره د کډوالۍ په اړه فکر وکړي. دوی وايي، سره له دې چې د واده او ګډ ژوند د پیلولو هیله لري، خو د واده لوړو لګښتونو او د کورنیو تمو دا ارمان ورته سخت او کله ناکله ناشونی کړی دی. د کډوالۍ د چارو یو شمېر کارپوهان خبرداری ورکوي چې د اقتصادي ستونزو او د واده د درنو لګښتونو له امله د ځوانانو کډوالي ګڼې ټولنیزې او کورنۍ پایلې لري.
۳۰ کلن نذیر چې دوه کاله کېږي کوژدن شوی، وايي، تر اوسه یې د واده د لګښتونو برابرولو او د ولور د ورکړې لپاره درې ځله کډوالۍ ته مخه کړې ده. نوموړی له ستونزو سره سره لا هم هوډ لري چې د واده د لګښتونو برابرولو لپاره ایران ته ولاړ شي.
نوموړی وايي: «د واده د مراسمو د ترسره کولو مالي توان نه لرم. سره له دې چې ۳۰ کلن یم، خو لا مې واده نه دی کړی. څلور سوه زره افغانۍ ولور راباندې دی او د دې پیسو ورکړه راته سخته ده. زموږ په هېواد کې د مناسب کار زمینه نشته او که کار هم پیدا شي، معاش یې په سختۍ سره د ژوند ورځني لګښتونه پوره کوي؛ د واده کول یا کور جوړول خو پرځای پرېږده. طالبان باید د واده د لګښتونو د کمولو او د ناسمو او غیرضروري دودونو د مخنیوي لپاره اقدام وکړي، څو ځوانان وکړای شي له داسې اقتصادي فشارونو پرته ګډ ژوند پیل کړي.
قیس چې د خپل واده د لګښتونو برابرولو لپاره یې دوه ځله د کډوالۍ هڅه کړې، وايي، د واده او ګډ ژوند د پیلولو ارمان لري؛ خو د واده لوړ لګښتونه یې له مالي وسه پورته دي.
هغه وايي، کله چې یو ځوان په خپل هېواد کې د عادي کار او عاید له لارې د واده لګښتونه نه شي برابرولای، اړ کېږي چې د کډوالۍ په اړه فکر وکړي.
قیس زیاتوي: «زه یوازې د واده د لګښتونو د برابرولو لپاره غواړم کډوال شم. تر اوسه مې دوه ځله هڅه کړې، خو دواړه ځله له پولې بېرته راګرځول شوی یم. له دې سره سره، لا مې له خپلې پرېکړې لاس نه دی اخیستی او هوډ لرم چې یو ځل بیا دا له خطره ډکه لار ونیسم. پوهېږم چې په دې لاره کې ډېر خطرونه شته او ان کېدای شي ژوند مې له لاسه ورکړم؛ خو دا چې غواړم خپل ارمان ته ورسېږم او ګډ ژوند پیل کړم، لا هم د کډوالۍ په اړه فکر کوم.»
د کابل اوسېدونکی جمشید چې تازه یې واده کړی، وايي، د واده د مراسمو لوړ لګښتونه ډېر ځوانان تر واده وروسته له پورونو او اقتصادي ستونزو سره مخ کوي؛ هغه ستونزه چې د دوی ګډ ژوند له هماغه پیله له ننګونو سره مخ کولای شي.
هغه وايي: «زما په اند، زوم باید د واده مراسم د خپل مالي توان له مخې ترسره کړي او له تجملپالنې او غیرضروري لګښتونو ډډه وکړي. له بده مرغه، ډېر ځوانان د واده د یوې شپې د مراسمو لپاره ځانونه په پورونو کې ډوبوي او تر هغې وروسته د اوږدې مودې لپاره د خپلو پورونو د ورکړې لپاره سرګرانه وي. څه ګټه لري چې د یوې شپې لپاره څو ګاونډیان او ملګري راوبولو او ډوډۍ ورکړو، خو په بدل کې د هوټل، هټیوال او نورو پوروړي شو؟ غوره ده چې هر څوک د خپل مالي توان له مخې واده وکړي او ګډ ژوند له پور او اقتصادي فشار پرته پیل کړي.
په همدې حال کې، د کډوالو په چارو کې فعاله آصفه ستانکزي د اقتصادي ستونزو او د واده د لګښتونو د برابرولو له امله د ځوانانو د کډوالۍ پایلو ته په اشارې سره وايي، دا بهیر د هېواد پر اقتصادي او ټولنیز جوړښت جدي ناوړه اغېزې لرلای شي. د هغې په وینا، د ځوانانو کډوالي د کورنیو د بېلتون، د عاطفي او ټولنیزو ستونزو د زیاتېدو، د کډوالو له لوري پر لېږل کېدونکو پیسو د کورنیو د لا ډېرې اتکا او په هېواد کې د راتلونکي جوړولو لپاره د ځوانانو د هیلې د کمېدو لامل کېږي.
آغلې ستانکزي وايي: «په حقیقت کې، کله چې ځوانان د دې پر ځای چې خپله انرژي، وړتیاوې او استعدادونه د هېواد د پرمختګ لپاره وکاروي، اړ کېږي چې په نورو هېوادونو کې د کار او اقتصادي فرصتونو په لټه کې شي، ټولنه د خپل بشري پانګې یوه مهمه برخه له لاسه ورکوي.» د هغې په باور، د واده د مراسمو د ساده کولو او د کورنیو ترمنځ د مالي سیالیو د پرېښودو په اړه د عامه پوهاوي لوړول، د کاري فرصتونو پراخول او د ځوانانو د اقتصادي خپلواکۍ لپاره د زمینې برابرول په دې برخه کې له بنسټیزو اقداماتو دي.
دغه کارپوهه وايي: «د درنو ولورونو او ډېر لګښت لرونکو دودونو د پایلو په اړه د کورنیو پوهاوی، د کوچنیو کاروبارونو ملاتړ او ځوانانو ته د اقتصادي اسانتیاوو برابرول اړین دي. د ټولنې روزنه او د واده په اړه د خلکو د لیدلوري بدلون هم ډېر اهمیت لري. باید دا کلتور پیاوړی شي چې د کورنۍ جوړولو معیارونه یو له بل سره تفاهم، مسوولیتمنل او د ګډ ژوند د جوړولو وړتیا وي، نه د کورنیو د پیسو، شتمنۍ او مالي توان کچه.»
د اقتصادي چارو کارپوه سیر قریشي خبرداری ورکوي چې له هېواده د مسلکي او متخصص کاري ځواک د کډوالۍ دوام په اوږدمهال کې کولای شي شرکتونه او د تولید برخې د مسلکي کاري ځواک له کمښت سره مخ کړي. د هغه په وینا، دا کمښت د هېواد د تولید د ودې او اقتصادي پرمختګ بهیر ورو کولای شي.
ښاغلی قریشي زیاتوي: «زما په اند، د کافي کاري فرصتونو نشتوالی او د واده درانه لګښتونه هغه عوامل دي چې ځینې ځوانان د واده د لګښتونو د برابرولو لپاره کډوالۍ ته اړ باسي. که څه هم هغه پیسې چې کډوال یې خپلو کورنیو ته لېږي، د هغوی د اقتصادي اړتیاوو یوه برخه پوره کولای شي؛ خو که مسلکي او متخصص کاري ځواک د اوږدې مودې لپاره له هېواده بهر پاتې شي، په هېواد کې شرکتونه او اقتصادي برخې به د متخصصو کارکوونکو په ګومارلو کې له لا ډېرو ستونزو سره مخ شي. دا وضعیت د تولید وړتیا کمولای او د هېواد د اقتصادي ودې بهیر ورو کولای شي.»
دا په داسې حال کې ده چې د روانې میاشتې په لومړیو کې سرچینو ویلي وو، د ترکیې پولیسو د ماکو په سرحدي سیمه کې له ناوړه چلند وروسته د یو شمېر افغان کډوالو د لاسونو او پښو ګوتې ماتې کړې دي.
سرچینو ورځپاڼې ۸صبح ته ویلي وو، د ترکیې پولیسو یو شمېر کډوال د ایران او ترکیې ترمنځ پولې ته د اوښتو پر مهال تر نیولو وروسته شکنجه کړي دي.
تر دې وړاندې هم یو شمېر افغان کډوالو له ایرانه ترکیې ته پر لاره د انسان د قاچاق کوونکو له تېرایستلو او باج اخیستو شکایت کړی و. هغوی ویلي وو، قاچاق کوونکي د بېلابېلو ژمنو په کولو سره افغان ځوانان هڅوي چې د ایران له لارې ترکیې ته کډوال شي او د هر کس د لېږد په بدل کې له څلورو تر پنځو زرو ډالرو اخلي. خو د دغو کډوالو په وینا، قاچاق کوونکي ځینې کسان د دې پر ځای چې خپل منزل ته ورسوي، د ایران په دښتو کې پرېږدي او داسې ورته ښيي چې ګواکې د ترکیې خاورې ته رسېدلي دي.
