په افغانستان کې د انټرنیټ د کیفیت ټیټېدو، ټیټ سرعت او پرلهپسې پرې کېدو یو شمېر کاروونکي په تېره بیا، خبریالان او هغه کسان چې ورځني فعالیتونه یې په انټرنیټ پورې تړلي دي، له جدي ستونزو سره مخ کړي دي. دوی وايي د انټرنیټي کڅوړو او وایفای خدمتونو لپاره د لوړو لګښتونو له ورکولو سره سره، د دغو خدمتونو کیفیت راټیټ شوی او په ډېری مواردو کې د دوی اړتیاوې نه شي پوره کولای. کاروونکي د انټرنیټي کڅوړو له ژر خلاصېدو، لوړو بیو او د مخابراتي شرکتونو د اغېزناکې حساب ورکونې له نشتوالي شکایت کوي او زیاتوي چې د انټرنیټ دغې بې ثباتۍ د دوی کارونه، زده کړې او د اړیکو بهیر ګډوډ کړی دی.
په کابل کې یوه خبریاله سمیرا (مستعار نوم) وايي د انټرنیټي خدمتونو کیفیت خورا ټیټ شوی او په پرلهپسې توګه پرې کېږي او وصلېږی. هغه زیاتوي: «دې ستونزې زما لپاره چې په انلاین توګه کار کوم، جدي سرخوږی جوړ کړی دی. سره له دې چې هره میاشت د وایفای لګښت په پوره توګه ورکوم، د پرلهپسې ګډویو له امله مجبورېږم په هممهالي توګه د موبایل له انټرنیټه هم ګټه واخلم څو زما کارونه او راپورونه ونه ځنډېږي.»
دغه خبریاله زیاتوي:«پر دې سربېره، د وایفای حجم یا کریډیټ تل تر وخته مخکې خلاصېږي او معمولاً ۱۰ تر ۱۵ ورځې وړاندې له کاره لوېږي. دې کار زموږ لګښتونه زیات کړي، وخت مو ضایع کوي او کارونه مو ګډوډوي؛ په ځانګړې توګه د هغو خبریالانو لپاره چې د ورځې عاید یې په منظم انټرنیټ پورې تړلی دی.»
په کابل کې بل خبریال محمد وايي: «د انټرنیټ وصلېدل او پرې کېدل د کار پر کیفیت او چټکتیا خورا ناوړه اغېز کوي. په خبریالۍ کې خبر باید په تر ټولو لنډ وخت کې خپور شي؛ خو ډېر کله داسې شوي چې خبر مې له ځان سره چمتو کړی، خو په هماغه شېبه کې وایفای پرې شوی او د خبر خپرول ځنډېدلي دي.»
دغه خبریال زیاتوي: «د خبریالۍ یو له بنسټيزو اصولو پر وخت د خبر رسول دي. که خبر وځنډېږي، خپل ارزښت او اغېز له لاسه ورکوي. زما لپاره خورا مهمه ده چې خبرونه تر نورو رسنیو وړاندې خپاره کړم او خلکو ته کره معلومات ورسوم؛ خو د انټرنیټ کمزورتیا او خرابولي په ځلونو پر وخت زموږ د مسلکي مسوولیت د ترسره کېدو مخه نیولې ده.»
د کابل اوسېدونکې نرګس وايي: «په تېرو څو ورځو کې انټرنیټ خورا ښه و؛ خو نن یې کیفیت یو څه خراب شوی او بیخي کار نه کوي. زه نه شم کولای خپل کارونه وځنډوم، له همدې امله هره میاشت په خپل سیمکارت کېهم د ۸۰۰ افغانیو انټرنیټ فعالوم. دا حالت خورا سخت دی، ځکه هم د وایفای پیسې ورکوم او هم د ټېلیفون انټرنیټ فعالوم.»
د هرات اوسېدونکې غزل وايي: «د انټرنیټي کڅوړو بیې خورا لوړې دي، خو کیفیت او سرعت یې ډېر کم دی. دا کڅوړې په عادي کارولو هم تر وخته مخکې خلاصېږي او کله نا کله له کوم دلیل پرته د پیرودونکو له اکونټونو پیسې کمېږي. تر کله به خلک د ټيټ کیفیته خدمتونو لپاره اضافي لګښتونه ورکوي؟ ولې هیڅ اداره له مخابراتي شرکتونو پوښتنه نه کوي؟»
د کابل اوسېدونکې اویستا وايي: «موږ وایفای کاروو او د میاشۍ ۱۱۰۰ افغانۍ ورکوو. په ټوله کې، د طالبانو تر واکمنېدو وروسته د انټرنیټ کیفیت خورا راټيټ شوی. په تېره بیا د ویډیوګانو د ډاونلوډ یا اپلوډ پر مهال بیخي کار نه کوي. تر دې وړاندې خصوصي شرکتونو ښه خدمتونه وړاندې کول؛ خو اوس هغوی ته د فعالیت اجازه نه ورکول کېږي. دمګړۍ ډېری انټرنیټي خدمتونه افغان ټلیکام وړاندې کوي. څو میاشتې کېږي چې خصوصي شرکتونو ته د فعالیت اجازه نه ده ورکړل شوې. زما په ګومان یوازې هغه شرکتونه چې پخواني تړونونه یې لرل اوس هم فعال دي؛ خو کیفیت او حساب ورکونه یې توپېر لري.» د نوموړې په وینا، د «نټ زون» شرکت تړون هم بشپړ شوی او طالبان له دغو شرکتونو سره نوي تړونونه نه کوي، خو د دې پرېکړې پر دلیل نه پوهېږي.
د کابل دغه اوسېدونکې زیاتوي: «اوسمهال د روشن شبکې انټرنیټ کاروم، خو سرعت یې خورا ټیټ دی او انټرنیټي کڅوړې یې هم ګرانې دي. د ۲۰ ګېګابایټه کڅوړه چې باید یوه میاشت بسنه وکړي، د ۱۰ ګېګابایټو هومره کار هم نه ورکوي.»
دا اندېښنې په داسې حال کې څرګندېږي چې د طالبانو د مخابراتو وزارت د ۲۰۲۵ کال د سپټمبر په ۲۹مه کورني مخابراتي شرکتونه ورغوښتي وو او د طالبانو د مشر هبتالله آخندزاده د شفاهي امر له مخې یې ورته ویلي وو چې په ټول افغانستان کې دې نوري فایبر پرې کړل شي.
دغه راز، د طالبانو مخابراتو وزارت تېر کال اعلان کړی و چې د یوه ګېګابایټ انټرنیټ بیه له ۱۱۰ افغانیو ۹۵ افغانیو ته راټیټه شوې او د اړیکو او پیغامونو بیې هم تر ۵۰ سلنې کمې شوې دي.
