د ایران او امریکا ترمنځ د هوکړې د لاسلیک رنګ لا نه دی وچ شوی چې دواړو یو ځل بیا پر یو بل د بریدونو لړۍ پیل کړې ده. البته، د هغو زیانونو او انساني تلفاتو په پام کې نیولو سره چې ایران ته اوښتي، غوره ده وویل شي چې جګړه په محدود او مدیریت شوي ډول بېرته پیل شوې ده. د تېرو څو شپو ورځو متقابلو بریدونو وښوده چې لا هم د تهران او واشنګټن ترمنځ بېباوري پر خپل ځای پاتې ده او تر اوسه د یوې هر اړخیزې هوکړې د ترلاسه کولو لپاره د خبرو برخلیک په ابهام کې دی. د دغو وروستیو نښتو په رڼا کې بیا بنسټيزه پوښتنه دا ده: ایا د امریکا موخه د ډیپلوماسۍ پرېښودل دي، که غواړي لومړی د ایران تر ټولو مهم د چنې وهلو اهرمونه کمزوري کړي او وروسته له تهران سره د خبرو مېز ته کېني؟
هو، داسې ښکاري چې د امریکا لپاره په اوسني پړاو کې نه په ایران کې د «نظام بدلون» او نه هم د پراخې او هر اړخیزې جګړې له لارې د دغه هېواد د «چلند بدلون» لومړیتوب لري؛ بلکې اصلي ارزښت د هرمز تنګي د مدیریت څرنګوالي ته ورکوي؛ داسې ستراتیژیکه سمندري لار چې د اسلامي جمهوریت لپاره د چنې وهلو تر ټولو مهمه سرچینه او د فشار وسیله ګڼل کېږي او اوس د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هڅه کوي چې ستراتیژیک ارزښت یې راکم کړي. داسې برېښي چې اسلامي جمهوریت هم د هوس له مخې په هرمز تنګي کې بېړۍ نه په نښه کوي، بلکې له خپله انده یې، دا کار د هغو ایراني ترتیباتو د له پامه غورځولو په غبرګون کې کوي چې په دغې مهمې سمندري لار کې یې رامنځته کړي دي. همدې چارې تهران ته دا زمینه برابره کړې چې د سیمې او له سیمې هاخوا د انرژۍ د لېږد د امنیتي قواعدو په ټاکلو کې اغېزناک لوبغاړی واوسي. اوس اسلامي جمهوریت د بېړیو په نښه کولو له لارې غواړي امریکا ته دا پیغام ورکړي چې په هرمز تنګي کې هېڅ نوی نظم دې د تهران د ګټو او اندېښنو له پام کې نیولو پرته نه رامنځته کېږي.
په مقابل کې بیا داسې برېښي چې امریکا او ځینې عربي هېوادونه هڅه کوي معادله د ایران پر ضد واړوي: د ایران پر ضد د هرمز تنګي بدلول. د عمان له لارې د نوې لارې د پرانیستو او د نورو بدیلو لارو د پراختیا هڅې یوازې د بېړیو د تګراتګ د خوندي کولو بېړني اقدامات نه دي، بلکې د یوې لویې پروژې برخه ده: په تدریجي ډول د ایران د فشار تر ټولو مهمې وسیلې په توګه د هرمز تنګي د جیوپولیټیک ارزښت کمول. له دغه لیدلوري، د امریکا لپاره د هرمز تنګي د اغېز کمول خورا ارزښت لري. څرګنده ده، څومره چې نړیوال بازار په هرمز تنګي کې د ایران له خوښې سره سم امنیتي ترتیباتو ته لږ اړ پاتې شي، هماغومره به امریکا ته د تهران د غوښتنو د له پامه غورځولو سیاسي او اقتصادي لګښت هم راکم شي. په دې سره به امریکا له داسې ایران سره د خبرو میز ته کېني چې د چنې وهلو مهمه دودیزه وسیله یې له لاسه ورکړې ده.
البته، په دې منځ کې هېڅ لوری هم نه غواړي له هرمز تنګي تېر شي؛ په دې مانا چې ټرمپ نه غواړي هرمز تنګی وتړل شي او د نړۍ د تیلو بازار بیا له ګډوډۍ سره مخ شي او ایران هم نه غواړي خبره تر «سمندري کلابندۍ» ورسېږي؛ داسې سناریو چې خپله ایراني چارواکو هم ترې د احتمالي خطرناک وضعیت یادونه کړې ده. له همدې کبله، ښکاري چې امریکا د هرمز تنګي د پرانېستل کېدو په بدل کې یوازې یو امتیاز ورکولو ته چمتو ده: پر ایران د سمندري کلابندۍ له لګولو ډډه کول او له پراخ کړکېچن وضعیت څخه مخنیوی. خو له دې هاخوا، نورو امتیازاتو ته چمتو نه ښکاري. کله چې داسې وي، مانا یې څرګنده ده: هزمز لا هم ارزښت لري، خو نور هغه نامحدود اهرم نه دی چې اسلامي جمهوریت وکړای شي پر مټ یې پراخ امتیازات ترلاسه کړي.
په دې منځ کې بیا عمان له ستونزمن وضعیت سره مخ شوی دی. البته د تهران ډېره اندېښنه هم له همدې ځایه سرچینه اخلي. راپورونه ښيي چې عمان د امریکا له هغې غوښتنې سره مخالفت نه دی کړی چې د خپلو ساحلونو په اوږدو کې د بېړیو د تګ راتګ لپاره نوې لارې او ترتیبات رامنځته کړي. د اسلامي جمهوریت له انده، دا یوازې د سمندري سوداګرۍ د خوندیتوب لپاره تخنیکي پرېکړه نه ده، بلکې داسې ګام دی چې ښايي په هرمز تنګي کې د ایران له خوښې سره سم امنیتي ترتیباتو ته د نړۍ اړتیا کمه او په پایله کې د دغه هېواد تر ټولو مهم جیوپولیټیک اهرم کم اثره کړي. مسقط ته د ایراني چارواکو پرلپسې سفرونه دې هم په همدغه چوکاټ کې وارزول شي. اسلامي جمهوریت هڅه کوي عمان قانع کړي څو هغو ترتیباتو ته غاړه کېنږدي چې په هرمز تنګي کې د ایران ستراتېژيک موقعیت کمزوری کوي. مساله دا ده چې عمان که څه هم د ایران له نږدې عربي شریکانو څخه دی او له لوېدیځ سره د تهران د اړیکو مهم چینل دی، نه شي کولی په اسانۍ د امریکا غوښتنې له پامه وغورځوي. همدارنګه، د امریکا د متحدو عربي هېوادونو غوښتنې هم. دغه راز، مسقط له امنیتي – اقتصادي پلوه هم تر ډېره د امریکا د پام وړ نړیوال نظم سره تړلی چې دې چارې یې هم محدودیتونه زیات کړي دي. سربېره پر دې، مسقط ښه پوهېږي چې پر عمان د امریکا د فشار وړتیا د ایران پرتله څو برابره ډېره ده. له ټولو مهمه دا چې ډونالډ ټرمپ د کړکېچونو د اوج پر مهال عمان هم له خپلو سختو او ګواښوونکو پیغامونو بېبرخې نه و پرېیښی؛ داسې پیغامونه چې د مسقط واکمنو جدي ګڼلي دي.
له همدې امله، عمان نن تر بل هر مهاله زیات په داسې وضعیت کې راګیر دی چې اړ دی له تهران سره د دودیزو اړیکو د خوندیتوب او د امریکا د ځواک له امله د رامنځته شویو ستراتیژیکو ملاحظاتو ترمنځ توازن وساتي. له دغه اړخه، هغه څه چې ایران یې اندېښمن کړی، یوازې د هرمز تنګي د اغېز د کمېدو شونتیا نه ده، بلکې وېرېږي چې په سیمه کې د دغه نوي ستراتیژیک نظم په بهیر کې به په عربي نړۍ کې خپل مهم ملګری او منځګړی هم په تدریجي ډول له لاسه ورکړي.
