په کابل کې یو شمېر متشبثې په وروستیو میاشتو کې د خپلو کاروبارونو له ځوړه شکایت کوي. دوی وايي، د لومړنیو توکو د بیو لوړېدو، د خلکو د پېرلو ځواک کمېدو او د ښځو پر فعالیتونو د طالبانو محدودیتونو د دوی د تولیداتو پلور او عاید کم کړی دی. د دغو ښځو په وینا، د تولید د لګښتونو زیاتوالي او د پلور کمېدو د دوکان د کرایې او د کارکوونکو د معاشونو په ګډون د دوی د کاروبارونو د شته لګښتونو ورکول ستونزمن کړي دي. دوی زیاتوي چې ځینو متشبثینو د لګښتونو د کمولو لپاره د خپلو کارکوونکو شمېر راکم کړی او ځینو نورو د پانګې د کمښت او د پلور د بازار د نشتوالي له امله خپل تولیدات درولي دي.
دغه ښځې د کوچنیو کاروبارونو د ملاتړ، په مناسبه بیه لومړنیو توکو ته د لاسرسي او په کورنیو او نړیوالو نندارتونونو کې د ګډون د فرصتونو د برابرولو غوښتنه کوي. دوی خبرداری ورکوي چې د دې وضعیت دوام ښايي د لا ډېرو کاروبارونو د فعالیتونو د درېدلو لامل شي او د ښځو کاري فرصتونه نور هم محدود کړي.
په کابل کې یوه ښځینه متشبثه صدیقه طوفان وايي، په تېرو څه باندې یوه کال کې یې د لومړنیو توکو د بیو لوړېدو او له پاکستان سره د پولې تړل کېدو له امله کاروبار له ځوړ سره مخ شوی دی. د هغې په وینا، د تولید د لګښتونو له زیاتوالي سره د پلور کمېدو هم عاید راکم کړی او د دوکان کرایه او د اوبو او برېښنا لګښتونه ورکول ورته ستونزمن شوي دي.
دغه متشبثه وايي: «تر دې وړاندې مو یو کیلوګرام لومړني توکي په ۵۰۰ افغانیو پېرل، خو اوس یې بیه ۱۲۰۰ افغانیو ته رسېدلې ده. توکي په لوړه بیه اخلو، خو پلور مو کم دی او هېڅ ګټه نه راته پاتې کېږي. ډېر ځله ان د دوکان کرایه او د اوبو او برېښنا لګښتونه هم نه شو ورکولای.»
مېرمن طوفان د ښځو پر وړاندې د طالبانو ټولنیز محدودیتونه هم د خپلو تولیداتو د پلور د کمېدو لامل بولي. د هغې په وینا، د طالبانو د امر بالمعروف او نهی عن المنکر د مامورینو له چلنده د ښځو وېره پلورنځیو ته د ښځینه پېرودونکو تګ راتګ کموي او په کاري چاپېریال کې د ښځینه کارکوونکو حضور هم ستونزمنوي.
طوفان وايي: «کله چې اعلان کېږي چې امر بالمعروف راغلی او ښځې نیسي، تر څو اوونیو پورې ښځې په پلورنځیو کې نه لیدل کېږي او زموږ کاروبار خرابېږي. نه هغه ښځې چې غواړي توکي واخلي، راتلای شي او نه هغه ښځې چې له موږ سره کار کوي، په اسانۍ دوکان ته راتلای شي. ان زه خپله هم په وېره او ډار دوکان ته ځم.»
په کابل کې یوه بله متشبثه فروزان کوهستاني وايي، د لومړنیو توکو د بیو لوړېدو او د خلکو د پېرلو ځواک کمېدو د هغې د کارغالي د تولیداتو پلور راکم کړی او عاید یې اغېزمن کړی دی. د هغې په وینا، د کارغالي لپاره اړین خام توکي تر ډېره له ایران او پاکستانه واردېږي او د سوداګریزو لارو له تړل کېدو وروسته د دغو توکو د برابرولو لګښتونه لوړ شوي دي. کوهستاني زیاتوي چې اوسمهال په کارغالي کې یې ۱۵ ښځې او نارینه کار کوي، خو د تولیداتو له پلوره ترلاسه کېدونکې پیسې تر ډېره د کارکوونکو د معاشونو او د تولید د لګښتونو په ورکولو لګېږي او ډېره لږه ګټه ورته پاتې کېږي.
کوهستاني وايي: «په لومړیو کې زموږ کاروبار ښه روان و او زموږ د تولیداتو غوښتنه ډېره وه. له همدې امله مو کارغالی پراخ کړ او په شراکت مو ماشینونه واخیستل؛ خو په تېرو دوو کلونو کې اقتصادي وضعیت بدل شوی او زموږ کاروبار د پخوا پرتله کمزوری شوی دی. زموږ خام توکي ډېری له ایران او پاکستانه واردېږي او د لارو له تړل کېدو وروسته یې بیې لوړې شوې دي.»
کوهستاني زیاتوي: «اوسمهال زموږ د تولیداتو پلور روان دی او هڅه کوو خپل کار ته دوام ورکړو؛ خو عاید مو د قناعت وړ نه دی. ډېری هغه پیسې چې ترلاسه کوو، د کارکوونکو د معاشونو او د کارغالي د لګښتونو په ورکولو لګېږي او ډېره لږه ګټه راته پاتې کېږي. هیله لرو چې دا اقتصادي ستونزې کمې شي او وکړای شو خپل کاروبار پراخ کړو.»
پر هغو ښځو سربېره، چې د لګښتونو له زیاتوالي او د پلور له کمېدو سره مخ دي، یو شمېر نورو خپلې اقتصادي چارې درولې دي.
په کابل کې یوه بله متشبثه ناهید بهرام چې د اچارو او مربا په تولید کې یې فعالیت کاوه، وايي د پانګې د نشتوالي، د لومړنیو توکو د بیو لوړېدو او د خلکو د پېرلو ځواک کمېدو له امله یې کاروبار تړل شوی دی. هغه زیاتوي چې سږ کال یې ان یو کیلوګرام اچار یا مربا هم نه ده تولید کړې او د تولید د لګښتونو د زیاتوالي او د خلکو د پېرلو د توان د کمېدو له امله نور نه شي کولای خپل کاروبار بېرته پیل کړي.
مېرمن بهرام وايي: «د پانګې د نشتوالي له امله زموږ کاروبار په بشپړه توګه په ټپه ودرېد. سږ کال مو ان یو کیلوګرام تولیدات هم نه دي جوړ کړي او اوس مو کار بند دی. لومړني توکي ګران شوي او د خلکو د پېرلو ځواک کم شوی دی. خلک د وچې ډوډۍ په پیدا کولو پورې حیران دی؛ کله چې د خپل ژوند د لومړنیو اړتیاوو د توکو د اخیستو وس نه لري، نو اچار او مربا یې د پېرلو په لومړیتوبونو کې نه راځي.»
په داسې حال کې چې په کابل کې ښځینه متشبثینې د تولید د لګښتونو له زیاتوالي، د پلور له کمېدو او د خپلو اقتصادي فعالیتونو د دوام له ستونزو شکایت کوي، د ملګرو ملتونو پراختیايي پروګرام او د ملګرو ملتونو د ښځو ادارې د سپټمبر پر ۲۴مه د یوه داسې پروګرام د پیل خبر ورکړی چې ارزښت یې ۱.۷ میلیون ډالره دی او موخه یې په افغانستان کې د شاوخوا ۱۵۰۰ ښځینه متشبثینو ملاتړ دی. په دې پروګرام کې د مالي او ډیجیټلي سواد زدهکړې، د کاروبار د مدیریت په برخه کې مشورې او بازار ته د ښځو د لاسرسي په برخه کې مرسته شامل دي. ټاکل شوې چې دغه پروګرام په غیرمستقیم ډول له ۱۴ زرو څخه ډېرو کسانو ته هم ګټه ورسوي.
خو په کابل کې د ښځینه متشبثینو ستونزې ښيي چې د کوچنیو کاروبارونو د دوام لپاره په مناسبه بیه لومړنیو توکو ته لاسرسی، د پلور د فرصتونو زیاتوالی او د ښځو د اقتصادي فعالیتونو پر وړاندې د خنډونو کمول هم مهم دي.
