امریکا له یوې میاشتې دمې وروسته یو ځل بیا د ایران سویلي سیمې په نښه کړې؛ جدي او خطرناک بریدونه چې نظامیان او ملکیان پکې وژل شوي دي. د ایران اسلامي جمهوریت بیا د دغو بریدونو په غبرګون کې په اردن کې د امریکا پوځي اډې په نښه کړې؛ داسې چې د تېرو بریدونو په څېر یې چندان زیان نه دی اړولی. واقعیت دا دی چې د څلوېښت ورځنۍ جګړې له پیل وروسته د ایران خاوره تر ډېره په «سویلي لبنان» بدله شوې؛ داسې چې امریکا هر مهال وغواړي، برید کوي او اسلامي جمهوریت ته ځاني او مالي زیانونه اړوي. د امریکا پر ګټو د ایران متقابل بریدونه بیا نه یوازې دومره اغېزمن نه دي، بلکې ان لنډمهاله او سطحي اغېز یې هم نه دی کړی؛ که نه، واشنګټن به له تهران سره پر خپل چلند بیا کتنه کړې وای. یو مهال د ایران او امریکا ترمنځ د جګړې د رامنځته کېدو احتمال ډېر کم ښکارېده، خو وروسته چې دواړه ونښتل، نه یوازې منځنی ختیځ، بلکې له سیمې هاخوا هم د جګړې له پایلو خوندي پاتې نه شول. خو اوس دا جګړه عادي چاره ګرځېدلې؛ داسې چې نه کومه لوی شور جوړوي، نه جدي غبرګونونه راپاروي او نه هم د جګړې د مهارولو لپاره اغېزمنې ډیپلوماتیکې هڅې کېږي.
اوس لیدل کېږي چې ایران او امریکا د «هر اړخیزې جګړې» پړاو ته ننوتي، خو په محدوده کچه؛ نه د هغې څلوېښت ورځنۍ جګړې په څېر. دا وضعیت هم د خبرو میز ته د بېرته ستنېدو لپاره د منځګړو د ناکامو هڅو پایله ده. د پاکستان هڅو تر اوسه پایله نه ده ورکړې. همداسې د قطر او عمان هم. لامل یې دا دی چې امریکا ګومان کوي برلاسې ده او نه غواړي د خبرو میز ته د بېرته ستنېدو لپاره اسلامي جمهوریت ته امتیاز ورکړي. په بله وینا، که مخکې د ایران پر وړاندې د امریکا د بریدونو او فشارونو موخه د خبرو میز ته د دغه هېواد بېرته ستنېدل و، اوس نه ده. د امریکا ولسمشر ډونالډ ټرمپ هم په وروستیو کې په څرګندو ټکو ویلي چې له ایران سره هوکړې ته اړتیا نه لري او پر دغه هېواد به بریدونه او فشارونه همداسې دوام وکړي. امریکا باوري ده چې پر ایران یې بریدونه او فشارونه د هغو زیانونو پرتله چې اسلامي جمهوریت یې د امریکا ګټو ته اړوي، څو برابره زیات دي؛ یعنې د زیانونو له پلوه د امریکا د بریدونو او د ایران د غبرګونونو ترمنځ تناسب نه شته.
اوسمهال واشنګټن هم په جګړه او هم د بندیزونو په لګولو کې برلاسی دی؛ البته دا په دې مانا نه ده چې امریکا خپلو ټاکلو موخو ته رسېدلې. په دې وروستیو کې یې په هرمز تنګي کې هم داسې اقدامات کړي چې پر دغې سمندري لارې یې د ایران د کنټرول ساحه محدوده کړې ده. ویل کېدای شي چې اسلامي جمهوریت اوس پر هرمز تنګي هغه ډول بشپړ کنټرول چې باید یې ولري، نه یې لري او له همدې امله د تېلو بازار هم هغسې ګډوډ نه شو، لکه ایراني لوري یې چې تمه لرله. امریکا هم هڅه کوي چې د تېلو بازار په ګډوډولو کې د هرمز تنګي رول بې اغېزې یا کم اغېزې کړي. له همدې امله، امریکا پرلپسې د ایران جنوبي او سمندري سیمې په نښه کوي. څومره چې پر تنګي د ایران کنټرول کمزوری کېږي، په هماغه کچه د نفتو پر بازار د امریکا واک ډېریږي. که وضعیت همداسې دوام وکړي، لرې نه ده چې ایران نه یوازې پر تنګي خپل کنټرول له لاسه ورکړي، بلکې هرمز تنګی هم خپل پخوانی او اوسنی ارزښت له لاسه ورکړي او بدیلې لارې وازمایل شي.
ظاهراً په تېرو څو شپو کې د امریکا بریدونه د دې لپاره شوي چې پر ایران اقتصادي فشار لا زیات شي. امریکا په دې وروستیو کې پر ایران اقتصادي فشار سخت کړی؛ له سمندري کلابندۍ نیولې، تر درنو او کمسارو بندیزونو پورې چې د دغه هېواد پر نورو حیاتي برخو هم لګېدلي دي. د نویو بندیزونو اغېز هم د تېرو پرتله کمسارې بلل کېږي؛ داسې چې په دې وروستیو کې د ډالر پر وړاندې د تومان بیه تر ټولو ټیټې کچې ته رسېدلې ده. دغه وضعیت ته په غبرګون کې ځینې اقتصادي کارپوهان وايي چې ښايي په ایران کې «اقتصادي پرځېدا» رامنځته شي. د امریکايي ډالر پر وړاندې د تومان د ارزښت د سقوط اغېز لا تر اوسه په توکو او خوراکي موادو کې بشپړ نه دی څرګند شوی؛ که نه، په سړکونو کې د احتمالي اعتراضونو احتمال به لا پیاوړی شوی وای.
د ایران د مرکزي بانک رییس ناصر همتي هم د اندېښنې په څرګندولو او د اسلامي جمهوریت د دریځ په دفاع کې ادعا کړې چې ایران د اقتصادي سقوط یا «لوړ انفلاسیون» پړاو ته نه دی رسېدلی. د هغه څرګندونې، که څه هم د اسلامي جمهوریت له دریځه دفاع کوي، خو ښيي چې تهران د دغه ګواښ جديت تر یو بریده سم درک کړی دی. په بله وینا، همتي غواړي ووایي چې ایران د لوړ انفلاسیون پړاو کې نه دی، خو اوسنی وضعیت هم ترې کم نه دی. د بازار د بېمهاره کېدو د کنټرول لپاره هغه لارې چارې چې تر اوسه په پام کې نیول شوې، نه یوازې دا چې اغېزمنې نه دي، بلکې د ننګونې شدت یې لا زیات کړی دی. په داسې حالت کې بیا نظامي برید – که څه هم محدود او لنډمهاله وي – وضعیت لا پسې ترینګلی کوي او ان ښايي په سړکونو کې د اعتراضونو د بیا پیل لامل هم شي.
کله چې امریکا د محدودو او هدفي بریدونو په ترسراوي ورو ورو د ایران نظامي وړتیاوې کمزورې کړي او سمندري کلابندي او کمساري بندیزونه یې نیمګړی اقتصاد نور هم مات کړي او مهمه دا چې د توکو د بیو د لوړېدو په غبرګون کې په سړکونو کې د ایراني وګړو اعتراضونه پیل شي، نو امریکا به ځان وروستي ګوزار ته چمتو کړي. څرګنده نه ده چې اسلامي جمهوریت به له دغه احتمالي ګوزاره روغ رمټ ووځي، که به ټپي پاتې شي او دوام به ورکړي. اوس ښکاري چې امریکا همداسې غواړي؛ خو که معادله د منځګړو هڅې بدله کړي، هغه بیا جلا بحث دی.
