په افغانستان کې د تاوتریخوالي دوام او د نړیوالو مسوولیت

امریکا ته د افغان دولت د مشرانو په سفر کې، ولسمشر بایډن یو ځل بیا ټینګار کړی چې امریکايي ځواکونه له افغانستانه وځي. هغه جوته کړې چې دا د افغان مشرانو او د افغانستان د خلکو مسوولیت دی چې د خپل نن او سبا په اړه د خبرو له لارې هوکړې ته ورسېږي. بایډن افغان مشرانو ته وویل چې اوسنۍ جګړه او وینې توېیدل بې معنا دي. ددغو څرګندونو په اړه افغان چارواکو او طالبانو څه نه دي ویلي او د حکومت په سیاست او د طالبانو په جګړه کې د بدلون هېڅ څرک نشته. په هماغه کچه چې طالبان جګړې ته دوام ورکوي، په هماغه اندازه حکومت د ملي ګامونو په پورته کولو کې وروسته پاتې دی او تراوسه د جوړجاړي نښې نه لیدل کېږي.
اوس چې امریکا د افغانستان له جګړې پښې سپکوي او هره ورځ بیابیا تکراروي چې د ستونزو پای ته رسول د افغانانو مسوولیت دی. له افغانستانه د وتلو لپاره د امریکا کلک هوډ ددې لامل شوی چې د ناټو غړي هېوادونه هم د افغانستان په هکله پر خپلو پروګرامونو بیا کتنه وکړي. د امریکا ځینې متحدینو له وړاندې خپل سفارتونه تړلي او داسې ګونګوسې دي چې یو شمېر هېوادونه په کابل کې د خپلو سفارتونو د تړلو په لټه کې دي. دا په دې مانا دي چې د افغانستان راتلونکی د ډاډ وړ نه دی او د خونړیو ورځو اټکل کېږي. ښايي د امریکا نور متحدین دې پایلې ته رسېدلي وي چې طالبانو ډله غواړي د جګړې له لارې ښارونه ونیسي او واکمنۍ ته ورسېږي او له همدې امله یې د سفر موزې په پښو کړې دي. د وروستیو ورځو پېښو دا اټکل لازیات کړی دی.
حکومتي چارواکي او هېوادوال باید دې ته پام وکړي چې اوس افغانستان یوازې پرېښودل شوی دی. نور به د جګړې په ډګرونو کې له افغانستان سره د نړۍ همکارۍ نه وي، بلکې د جګړې مسوولیت افغان ځواکونو ته سپارل شوی دی. اوسنۍ جګړه نور له ترهګرۍ سره د نړۍ جګړه نه؛ بلکې د طالبانو او افغان دولت ترمنځ جګړه ده. په اوسني وخت کې به هېڅ هېواد په دغه جګړه کې له افغان ځواکونو د ملاتړ لپاره ونډه و نه لري. افغان ځواکونه د طالبانو پرخلاف جنګېږي ترڅو د ښارونو او ولسوالیو د سقوط مخه ونیسي.
جګړه د هرې ورځې په تېرېدو سره پراخېږي؛ د هرې ولسوالۍ او سیمې په سقوط سره له دواړو لوریو زیات شمېر وګړو ته مرګ ژوبله اوړي. دولت او طالبانو تراوسه جدي خبرې نه دي پيل کړې؛ خو د جګړې په ډګرونو کې خپل زورآزمویي او د سیمو د ترلاسه کولو هڅې کوي. که نړۍ د افغانستان مسلې ته په مسوولانه توګه پام ونه کړي، ښايي نسل وژنه وشي، کور په کور جګړه پیل او کورنۍ جګړه یو ځل بیا تجربه شي چې ددغه راز وضعیت مدیریت او کنټرول به بې له شکه چې ډېر ګران وي.
د طالبانو مخینې ته په کتنو سره ښايي چې دا ډله د افغانستان پر یو شمېر سیمو په واکمنېدو، پر خلکو خپل سخت قوانین پلي کړي. هغه ارزښتونه چې نړۍ یې په تېرو شلو کلونو کې په افغانستان کې د عملي کېدو په لټه کې وه، د له منځه تلو په حال کې دي. طالبانو په مذاکراتو، ټولنیزو شبکو او مرکو کې ویلي چې دېموکراسي کفري او لوېدیځ ارزښت دی او د هغوی لپاره د منلو وړ نه ده، دوی د ښځو له کار کولو او ټاکنو سره مخالفت ښودلی، د بیان آزادي، بشري حقونه او د تېرو شلو کلونو نور ارزښتونه چې پانګونه پرې شوې د له منځه تلو په حال کې دي.
اوس نړۍ ولې په افغانستان کې د جګړو، تاوتریخوالي او د ارزښتونو د له منځه تلو کتونکې ده؟ بایده دي چې نړیوال د افغانستان روان وضعیت ته جدي پام وکړي او پرې نه ږدي چې جګړې او تاوتریخوالي نور دوام وکړي، باید د خبرواترو له لارې ستونزو ته د حل لاره ولټول شي.