په دې ورځو کې په افغانستان کې پر نورو ستونزو سربېره، پاکستان ته د ډالرو قاچاق بله جدي ننګونه بلل کېږي. د هېواد صرافان او سوداګر پاکستان ته د ډالرو د قاچاق د زیاتوالي په هکله اندېښنه څرګندوي او وایي، ددې وضعیت د دوام په صورت کې، د هېواد په بازارونو کې د افغانیو ارزښت رالوېږي او ځای به یې پاکستانۍ کلدارې ونیسي.
دا په داسې حال کې دي چې د جمهوري نظام له سقوط وروسته، افغانستان د نقدو پیسو له کمښت سره مخ شوی او د ډالرو په وړاندې د افغانیو ارزښت په بې مخینې توګه راټیټ شوی دی. ویل کېږي چې طالبانو د میلادي کال له لومړیو راهیسې څه د پاسه ۹۵۳ میلیون ډالر نقدې پیسې له ملګروملتونو سازمان څخه ترلاسه کړې؛ خو ددغو پیسو د مصرف د څرنګوالي په هکله او دا چې تراوسه له دغو پیسو څومره یې لګول شوې، مالومات نشته.
د سرچینو د مالوماتو له مخې، له افغانستانه په پرلپسې توګه ډالر قاچاق کېږي. طالبانو په روانه میاشت کې اعلان وکړ چې پاکستان ته یې د څه د پاسه ۵۰ زره ډالرو د قاچاق مخنیوی کړی دی. د طالبانو دا اقدام د افغانستان به بازارونو کې د پاکستاني کلدارو راکړه ورکړه زیاتوي چې د پاکستان په ګټه ده. د اقتصادي چارو د کارپوهانو په باور د کلدارو په بدل کې پر پاکستان د ډبرو سکرو پلورل د افغانیو ارزښت ته لوی ګوذار دی.
له بلې خوا، صرافان وایي، له هغې وروسته چې په پاکستان کې د ډالرو پر پېر پلور محدودیت ولګول شو، پاکستان ته د افغانستان له بازارونو د ډالرو د قاچاق بهیر هغه هم د پاکستانيو کلدارو په بدل کې، زیات شوی دی. دا صرافان د ډالرو د قاچاق په هکله د اندېښنې په څرګندولو سره وايي چې د ورځې میلیونونه پاکستانۍ کلدارې هېواد ته واردېږي او په بدل کې یې پاکستان ته ډالر قاچاق کېږي.
په کابل کې یو صراف احمد میلاد وايي چې قاچاق کوونکي پاکستانۍ کلدارې د سرحدي ولایتونو بازارونو ته لېږدوي او په بدل کې یې ډالر اخلي او پاکستان ته یې قاچاق کوي. ښاغلی میلاد دا کار د قاچاق کوونکو لپاره د ګټې وړ بولي، خو ټینګار کوي چې دا بهیر د هېواد اقتصاد او د افغانیو ارزښت ته لوی ګوذار دی. دغه صراف له طالبانو غواړي چې له هېواده د ډالرو د قاچاق مخه ونیسي. د هغه په وینا، د هېواد په بازارونو او بانکونو کې د ډالرو د کمښت له امله د دې وضعیت دوام د افغانیو ارزښت کموي او آن د کلدارو په وړاندې به د افغانیو د سقوط لامل شي.
له بلې خوا، د اقتصادي چارو کارپوهان وايي که پاکستان ته د ډالرو د قاچاق مخه ونه نیول شي، د افغانیو ارزښت به لا پرېوځي. د اقتصادي چارو کارپوهان په دې باور دي چې د ډالرو قاچاق په هېواد کې د ګرانۍ لامل کېږي او د هېواد د لړزانده اقتصاد لپاره ناوړه پایلې ولري.
ددغو کارپوهانو په باور، د جمهوري نظام له سقوط وروسته، د افغانیو د ثبات په موخه د افغانستان بانک له لخوا په بازارونو کې د ډالرو د لیلام پر بهیر سمه څارنه نه کېږي او د نړیوالې ټولنې د مرستو بندېدو او له هېواده بهر ته د ډالرو لېږدولو ته په پام سره، بې پامي د افغانیو ارزښت په پراخه کچه کموي. دا کارپوهان جوتوي چې له بهره د ډالرو په بدل کې د توکو پېرلو ته په پام سره، ښايي د هېواد بازارونه له دې زیات د ډالرو له جدي کمښت سره مخ شي.
د اقتصادي چارو کارپوه احمد ستاري، ګاونډیو هېوادونو په تېره بیا پاکستان ته د ډالرو د قاچاق د زیاتوالي په اړه اندېښنه څرګندوي. هغه هېواد ته د پاکستانيو کلدارو واردېدل د هغو کړیو کار بولي چې د خپلو شخصي ګټو په خاطر د هېواد اقتصاد ته زیان رسوي او هېواد او د خلکو ګټو ته هېڅ ژمنتیا نه لري.
ښاغلی ستاري له د افغانستان بانک څخه چې اوسمهال د طالبانو په واک کې دی، غواړي د ډالرو د قاچاق دمخنیوي او افغانیو د ثبات په موخه جدي تدابیر غوره کړي او د بهرنیو اسعارو په وړاندې د افغانیو د ارزښت د کمښت مخه ونیسي.
د اقتصادي چارو دغه کارپوه پاکستان ته د ډالرو قاچاق د هېواد په زیان بولي او زیاتوي چې د وزګارۍ زیاتوالی، د بیو لوړېدل، د افغانیو د ارزښت کمښت او په هېواد کې د خلکو د پېر پلور د توان کمېدل، له افغانستانه د ډالرو د قاچاق اصلي زیانونه دي. ښاغلی ستاري جوتوي چې افغانان له ناوړه او بدو شرایطو سره مخ دي او په هغه صورت کې چې د ډالرو د قاچاق مخه ونه نیول شي، د هېواد کمزوری اقتصاد به له لاپراخ ناورین سره مخ شي.
د اقتصادي چارو کارپوه احمد ولید سعیدي وایي چې د اسعارو قاچاق اقتصادي پروګرام او سیاست ننګوي او په هېواد کې د کورنیو تولیداتو د کمښت، پیسو د سپینولو، تورم او وزګارۍ د زیاتوالي لامل کېږي. د نوموړي په وینا، له هېواده بهر ته د اسعارو قاچاق ددې لامل کېږي چې د ننه په هېواد کې د پانګونې انګېزه کمه شي.
ښاغلی سعیدي زیاتوي چې د قاچاق زیاتوالی په کورنیو بازارونو کې پر بیو ناوړه اغېز کوي. د هغه په اند، د اسعارو په تېره بیا ډالرو قاچاق د بیو د لوړېدو او اقتصادي ننګونو لامل کېږي او د هېواد رسمي پیسې به له زیات فشار سره مخ کړي. د هغه په وینا، د اسعارو قاچاق د هېواد په بهرنۍ سوداګرۍ کې انډول هم له منځه وړي.
د اقتصادي چارو دا کارپوه زیاتوي چې د اسعارو د قاچاق زیاتوالی کورنیو تولیداتو ته پر ګوذار ورکولو سربېره، د مصروفونکو حقونه هم ضایع کوي. هغه جوتوي چې د قاچاق شویو اسعارو ارزونې ته په پام سره، داسې ښکاري چې یو اندازه دا اسعار تقلبي دي او دغو مسایلو ته د بې پامۍ او نه پوهاوي له امله د افغانستان مصروفوونکي تقلبي اسعار پېري چې پانګونې او د خلکو ورځني ژوندانه ته ډېر زیان ولري.
دا په داسې حال کې دي چې د افغانستان بانک په رسمي توګه اعلان کړی چې ددې بانک ډالري زېرمې په ختمېدو دي. له بلې خوا، یو شمېر هېوادوال هم پاکستان ته د ډالرو د قاچاق په اړه اندېښمن دی او زیاتوي، پر دسترخوان ډوډۍ نه لري، خو دا ناوړه کار دوی له لا جدي ننګونو او ژور ناورین سره مخ کړي دي. دوی د وزګارۍ، بې وزلۍ او لوږې په اړه دردوونکې کیسې لري او ټینګار کوي که ګاونډیو هېوادونو ته د پیسو د قاچاق مخه ونه نیول شي، په هېواد کې به مافیايي کړۍ پياوړې شي او دوی به له لا ګڼو ننګونو سره مخ شي.
