د طالبانو تر ادارې لاندې افغانستان په نړۍ کې یوازینۍ هېواد دی چې پر موسیقي او سندرې ویلو پکې بندیز لګیدلی دی. طالبانو په تېرو درېیو کلونو کې یو شمېر کسان د موسیقي غږولو او سندرې ویلو په تور وهلي ډبولي او د موسیقۍ الې یې ور ماتې کړې دي. د طالبانو ویاند پر کابل د دې ډلې د ولکې له بیا ټينګېدو وروسته، په خپل لومړني کنفرانس کې وویل چې موسیقي د اسلام له نظره حرامه ده او دوی هڅه کوي چې هنرمندان قانع کړي چې خپل مسلک بدل کړي.
طالبانو د خپلې لومړۍ واکمنۍ پرمهال هم پر موسیقۍ بندیز لګولی و او د لویو لارو او ښارونو په بېلابېلو برخو کې د برېښنا په ستنو پورې د ماتو شویو کسټونو د کولمو راځړېدل د طالبي حاکمیت نښه بلل کېده. خو د دې ډلې په تېره دوره کې یوازې پر موسیقي بندیز نه ولګېدلی، بلکې د ټلویزیون کتلو ته یې هم څوک نه پرېښودل او ټلویزیونه او ان ټيپونه به یې ماتول. خو په تېرو شلو کلونو کې په تبلیغاتي برخه کې له تصویري رسنیو او ویډیوګانو د دې ډلې کار اخیستو پر ټلویزیون د حرام بللو وهلی مهر لېری کړی دی، که څه هم د دې ډلې مشر ملا هبت الله چې یو له سخت دریځو ملایانو دی، د طالبانو له لوري د عکسونو او ویډیوګانو له کارولو سره موافق نه دی او ویډیو اخیستل او عکس اخیستل یې مطلق حرام بللي دي.
طالبان په تېرو شلو کلونو کې جګړې په تېره بیا ځانمرګي بریدونو ته د خپلو جنګیالیو د هڅونې لپاره په غیر مستقیمه توګه له موسیقۍ ګټه پورته کړې ده. که څه هم موسیقي د روح اراموونکې ده او ځينې یې د روح غذا ګڼي خو طالبانو ترې د روح د نا ارامه کولو او د خلکو د وژنې لپاره کار اخیستی دی. ښايي پر دې خبره حیران شئ چې دا څنګه شونې ده چې طالبانو دې له موسیقۍ د خپلې جګړې د تېزولو او پراخولو لپاره کار اخیستی وي. ځواب یې ساده دی، که چېرې تاسو د موسیقۍ په تېره بیا د پښتو موسیقۍ یو ښه اورېدونکی واوسئ، نو هرو مرو پوهېږئ چې د طالبانو ډېری ترانې د سندرو کمپوزونه دي، خو یوازې غږ د طالب ترانه ویونکو دی او موسیقي ترې لېرې شوې ده. دلته ښکاري چې طالبان موسیقي یوازې د خلکو لپاره حرامه ګڼي، نه د ځان لپاره، ځکه چې د دې ډلې ترانه ویونکي د سندرې په کمپوز کې د ترانې ویلو لپاره اړ دي، چې یوه سندره په ځلونو واوري څو یې کمپوز زده او راغلا کړي. کله چې د کمپوز د خاوند له اجازې پرته د هغه کمپوز را اخیستل کیږي او کاپي رایټ نه مراعت کیږي، دا کار غلا بللی شو.
له موسیقۍ نه د طالبانو غیر مستقیمې ګټې اخیستنې ځينې سندرغاړي هم پر دې خوښ کړي چې لږ ترلږه طالبان خو د دوی په کمپوزونو کې ترانې وایي. څه موده وړاندې د پښتو ژبې سندرغاړې مېرمن نغمې ادعا وکړه چې د طالبانو ډېرې ترانې د دې د سندرو له کمپوزونو جوړې دي. طالبانو د خپلو ترانو د ویلو لپاره یوازې له افغانۍ موسیقۍ ګټه نه ده پورته کړې ان د هندي سندرو ځينې کمپوزونه یې هم د خپلو ترانو لپاره کارولي دي. طالبان چې ظاهراً ځانونه د موسیقۍ خلاف ګڼي او وخت ناوخته د موسیقۍ الې ماتوي او پر هنرمندانو او موسیقي غږوونکو یې ځمکه سره تبۍ ګرځولې، د دې رسوایي له زیاتېدو وروسته، اعلان وکړ چې نور دې د دوی ترانه ویونکي د سندرو په سبک ترانې نه وایي او په دې تړاو یې په ننګرهار کې یو ترانه ویونکی څو ورځې بندي هم کړ. خو هنر ځکه هنر دی چې د هرچا کار نه دی او طالبان چې یوازې له ویجاړۍ او ورانۍ سره بلد دي، د ښکلا د پنځولو هنر خو نه لري چې لري، ان له کاپي کولو پرته د یوې عادي ترانې د جوړولو هم نه دي او د دې ډلې له خبرداري سره سره لاهم د طالبانو ترانه ویونکي د سندرغاړو په کمپوزونو کې ترانې وایي.
که څه دیني عالمان د اسلام له نظره د موسیقۍ د رواوالي او ناروالي په تړاو هم بېلابېل لید لوري لري. خو یوه خبره چې ټول پرې یوه خوله دي دا ده چې د موسیقۍ او سماع د نارواوالي په تړاو هېڅ صریح آیت او حدیت نشته. مشهور دیني عالم علامه قرضاوي وایي، د قرآن ډاګیزه نص او یا د اسلام د پیغمبر د صریح حدیث او یا د ثابتې او یقیني اجماع له پرېکړې پرته هېڅ تحریم د منلو وړ نه دی. نوموړی وایي: که نص یا اجماع وجود ونه لري یا داچې صریح نص( ایتونه او حدیث) وي خو صحیح نه وي، یا صحیح نص وي، خو د موضوع په تړاو صریح نه وي، نو دا د یوې چارې پر حراموالي دلالت نه شي کولای او په رواوالي یې اغېز کوي او حکم د عفوې په عمومي دایره کې د روا په بڼه پاتې کیږي. که لږ وړاندې ولاړ شو امام غزالي د موسیقۍ په تړاو وايي:« موسیقي د زړه د ناروغیو درمل ده او زړه له ناروغیو، ستړیاوو او نا آرامیو ژغوري نو ځکه مباح ده.» ښایي په طالبانو کې دننه هم د موسیقۍ په تړاو بېلابېل لید لوري وي، خو دا چې د دې ډلې مشران سخت دریځي او بیا د تېر نسل دي، د موسیقۍ مخالف نظر پکې غالب دی. محمد حسن حقیار چې اوسمهال د دې ډلې د ریاست الوزرا د سیاسي مرستیال د مطبوعاتو عمومي رییس دی، د جمهوریت پرمهال «موسیقي په اسلام کې کتاب ولیکه چې وروسته یې د طالبانو د ګواښونو له امله د خپاره شوي کتاب راټولولو ته اړ شو. نوموړي په دغه کتاب کې موسیقي مباح بللې وه.
زموږ بحث پر دې نه دی چې موسیقي د اسلام له نظره څه حکم لري، ځکه پر دې موضوع ډېر بحثونه شوي او دا اوږد بحث دی چې د دې لیکنې په اډانه کې نه شي راټولېدای. اصلي بحث دا دی چې طالبان څنګه یو څه د ځان لپاره روا او د نورو لپاره ناروا ګرځوي. په دې برخه کې د مالیې په تړاو د طالبانو نظر ته په کتو دا انګېرلای شو چې د طالبانو اسلام دوه ډوله دی یو د دې ډلې لپاره او بل د خلکو لپاره. د بېلګې په توګه په اسلام کې د مالیې مسألې ته اشاره کوو چې د جمهوریت پرمهال یې د طالبانو ډېری پلوي ملایانو د مالیې د اخیستو له امله جمهوري نظام غیر اسلامي باله او ویل یې چې په اسلام کې مالیه نشته. د طالبانو یوه ملا عبدالحمید حماسي چې د دې ډلې یو له مشهورو ملایانو دی، هغه مهال یوه ورځ په خپلې وینا کې د وخت ولسمشر اشرف غني ته په خطاب کې کې وویل چې که ريښتیا نظام اسلامي کوې، مالیه له منځه یوسه. خو اوس هماغه ملا حماسي پر ډېرو وړو مسایلو غږېږي خو د طالبانو له لوري د مالیې اخیستو په تړاو چې اوس تر پخوا ډېره او ملا ماتوونکې ده، سوڼ هم نه کوي.
