د غواګانو فارمونه د څارویو د ساتنې او همداراز د اقتصاد یوه مهمه برخه ګڼل کېږي چې د غواګانو د پالنې او روزنې لپاره جوړېږي. دا فارمونه د لبنیاتو تولید، غوښې او یا د دواړو لپاره کارول کېږي. د غواګانو په فارمونو کې د دې څارویو د پالنې، روزنې، او تولید لپاره لازمې اسانتیاوې او تجهیزات موجود وي چې افغانستان بیا په دې برخه کې ډېر پرمختګ نه دی کړی.
په کندهار ولایت کې چې له دوو لسیزو راهیسې د غواګانو فارمونو جوړونې پراختیا موندلې وه، اوس دا فارمونه له سقوط سره مخ دي. د دغه ولایت د غواګانو فارمونو مسوولان وایي چې د طالبانو ناغېړۍ او د خلکو د عامه پوهاوي کموالی د دې لامل شوی چې د کندهار ولایت ودهکونکي فارمونه بېرته سقوط وکړي.
د ارغندب ولسوالۍ د غواګانو فارم مسوول، فضل کریم له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې وویل چې د کندهار په بېلابېلو سیمو کې د «لمپي سکېن، لمپي وهل» او نورې ناروغیو خپرې شوې چې د غواګانو فارمونه یې د سقوط له ګواښ سره مخ کړي دي. دی چې خپله هم د غواګانو پنځه فارمونه لري، وایي چې په تېرو درېو میاشتو کې یې ۱۵ غواګانې د ناروغیو له کبله مړې شوې دي.
نوموړی زیاتوي: «زه پنځه فارمونه لرم، په دې درې میاشتو کې ۱۵ غواګانې مړې شوې دي. د هرې غوا قیمت تر ۵۰ زره افغانیو پورې رسېږي. ما دومره ګټه نه ده کړې لکه څومره تاوان چې راته رسېدلی دی. اوس هڅه کوم چې یو څوک غواګانې راڅخه واخلي، ځکه نور نه غواړم چې فارمونه ولرم او یو بل کار ته مخه کوم.»
د کندهار د سوداګرۍ خونې یو چارواکي د نوم نه ښودلو په شرط ۸صبح ورځپاڼې ته وویل چې په دې ولایت کې شاوخوا ۶۵۰ د غواګانو فارمونه وو چې د ناروغیو له کبله یې اوس شمېر تر ۵۰۰ کم شوی دی. هغه څرګنده کړې چې د لبنیاتو کمزوری بازار، ناروغۍ، او د مصنوعي لبنیاتو تولید هغه لوی لاملونه دي چې د غواګانو فارمونه یې له سقوط سره مخ کړي دي.
ده په همدې تړاو وویل: «په کندهار ولایت کې اوس تر ۵۰۰ کم د غواګانو فارمونه فعال دي. د فارمونو مشکلات یې ناروغۍ، د لبنیاتو کمزوری بازار، او مصنوعي شیدې دي چې بازارونو ته وړل کېږي. ورځ تر بلې د فارمونو په شمېر کې کموالی راځي.»
حاجي دادمحمد، چې د لسو کالو راهیسې یې د غواګانو فارمونو کې کار کړی، وايي چې د فارمونو د سقوط له کبله لسګونه کارګران چې پخوا یې په دې فارمونو کې کار کاوه، اوس بېکار شوي دي. د هغه په وینا، په تېرو کلونو کې خلکو هڅه کوله چې د غواګانو فارمونه جوړ کړي، خو اوس د ناروغیو له کبله خلک د فارمونو جوړولو ته شا کړې ده.
دادمحمد زیاته کړه: «د فارمونو د سقوط اصلي لامل ناروغۍ دي. کله چې په یوه فارم کې ناروغۍ خپره شي، د هغې کنټرول کول سخت وي. د ناروغیو د درملنې لپاره مناسب دواګانې هم نشته. په تېرو کلونو کې، د کندهار ولایت د غواګانو لبنیات نورو ولایتونو ته هم وړل کېدل، خو اوس ورځ تر بلې د فارمونو شمېر کمېږي.»یو شمېر روغتیایي مسلکیان وایي چې د غواګانو فارمونو کې د ناروغیو رامنځته کیدو لامل د فارم لرونکو د پوهاوي کچه ټیټوالی او په بازارونو کې د ناروغیو د کنټرول لپاره د سمو درملو نشتوالی دی. د حيواني ډاکټرانو په وینا، د غواګانو فارم لرونکو ته اړینه ده چې د غواګانو د روزنې او پالنې په برخه کې بشپړ معلومات ترلاسه کړي.
یو حيواني ډاکټر له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې وویل: «اساسي ستونزه دا ده چې زموږ خلک یو کار کوي، خو د راتلونکو ستونزو په اړه پام نه کوي. کله چې یو څوک غواګانو فارم جوړوي، باید لومړی د غواګانو د روزنې په اړه پوه شي، ترڅو په راتلونکي کې ورته دغه ډول ستونزې پیدا نشي.»
موږ هڅه وکړه چې په کندهار کې د غواګانو فارم لرونکو شته ستونزې او اندېښنې د دغه ولایت له طالب مسوولانو سره شریکې کړو، خو د هغوی د نظر په ترلاسه کولو کې بریالي نه شو.
د کندهار ترڅنګ د افغانستان په یو شمېر نورو ولایتونو کې هم د غواګانو فارمونه شته چې په ډېرو کې یې ناروغۍ خپرې شوي او ځینو یې هم سقوط کړی دی.
