د کندهار یو شمېر سندرغاړي وايي چې له جدي ستونزو سره مخ دي. دوی ټینګار کوي چې له هنري فعالیتونو پر محرومېدو سربېره، هره ورځ له ډېرو اقتصادي ستونزو سره مخ دي او طالبان یې سپکاوی او توهین هم کوي. د دوی په وینا، طالبان سندرغاړو ته «د شیطان وروڼه» وايي او له هغوی سره له سپکاوي ډک چلند کوي.
حبیب (مستعار نوم) یو له هغو سندرغاړو دی چې پخوا یې د موسیقۍ له لارې د خپلې ۱۱کسیزې کورنۍ د ژوند لګښتونه برابرول. هغه وايي، د طالبانو له خوا پر موسیقۍ د بندیز له لګېدو وروسته، د هېواد ګڼ هنرمندان له هېواده وتلي او هغه کسان چې په افغانستان کې پاتې دي، خپل د موسیقۍ وسایل، لکه رباب، هارمونیه، طبله او نور سازونه په خپلو کورونو کې ساتي او د خپلو کورنیو د لګښتونو په برابرولو او د یوې مړۍ ډوډۍ په موندلو پسې لالهانده دي.
حبیب وايي: «نه شو کولای خپل پخوانی هنر ته دوام ورکړو او نه هم زموږ لپاره د مناسب کار زمینه برابره ده. اړ شوی یم چې د کندهار په ښار کې لاسي توکي وپلورم، څو خپلې کورنۍ ته یوه مړۍ ډوډۍ پیدا کړم.»
محمدعلي (مستعار نوم) یو بل هنرمند دی چې لس کاله یې له سندرغاړو سره د موسیقۍ د غږولو په برخه کې کار کړی دی. هغه وايي، پخوا یې ستار غږاوه، خو په افغانستان کې د طالبانو له واکمنېدو وروسته اړ شو چې خپل هنر پرېږدي
دغه هنرمند زیاتوي چې د طالبانو د واکمنۍ په لومړیو کلونو کې یې په کلیوالو سیمو کې په پټه ستار غږاوه، خو دغه کار له څو ځله کولو وروسته طالبان د هغه له فعالیته خبر شول، ویې نیوه او ۱۵ ورځې یې زنداني کړ. د هغه په وینا، طالبانو یې د موسیقۍ وسایل مات کړل او ترې یې د دې ژمنې له اخیستو وروسته خوشې کړ چې نور به هېڅکله د موسیقۍ په برخه کې فعالیت نه کوي.
محمدعلي وايي: «زه هم د نورو هنرمندانو په څېر د خپل راتلونکي په اړه اندېښمن یم او هڅه کوم چې له هېواده ووځم.»
د طالبانو له واکمنېدو مخکې، د کندهار د صرافۍ بازار ته نږدې د هنرمندانو لپاره ځانګړی ځای و چې ګڼو سندرغاړو پکې فعالیت کاوه. خو د طالبانو له واکمنېدو وروسته، د هنرمندانو دغه ځانګړی بازار وتړل شو.
امینالله یو له هغو هنرمندانو دی چې په دغه بازار کې یې له نورو سندرغاړو سره یوځای طبله غږوله. هغه وايي، د طالبانو له واکمنېدو دوه میاشتې وروسته، د دغې ډلې د امر بالمعروف او نهی عن المنکر ریاست محتسبان دغه بازار ته ورغلل، د هنرمندانو د موسیقۍ ټول وسایل یې راټول کړل او هغوی ته یې خبرداری ورکړ چې نور دې په دې برخه کې فعالیت نه کوي.
د هغه په وینا، هغه مهال یو شمېر هنرمندانو او سندرغاړو هڅه وکړه چې په دې اړه د طالبانو د امر بالمعروف له محتسبانو سره خبرې وکړي، خو هغوی یې مخه ونیوله او هنرمندانو ته یې اجازه ورنه کړه چې خپل نظرونه څرګند کړي. هغه زیاتوي، د دغه بازار له تړل کېدو وروسته، د امر بالمعروف محتسبان په پرلهپسې توګه هنرمندان څاري او کله ناکله ان د هغوی پر کورونو هم چاپې وهي.
امینالله وايي: «کله چې زموږ پر کورونو چاپې وهي، راته وايي چې فکر کوو تاسې لا هم موسیقي غږوئ؛ خو موږ ورته قسم خورو چې دغه هنر مو پرېښی دی. له دې سره سره، هغوی پر موږ باور نه کوي او سخت سپکوي او توهینوي.
د کندهار یو شمېر مشهورو هنرمندانو او سندرغاړو د طالبانو له واکمنېدو وروسته دغه ولایت پرېښی او اوس د پاکستان په ځینو ښارونو کې ژوند کوي. خو هغه هنرمندان او سندرغاړي چې په کندهار کې پاتې دي، وايي طالبان نه یوازې د هنري فعالیتونو اجازه نه ورکوي، بلکې په ورځني ژوند کې هم ورسره سپکوونکی چلند کوي. د دوی په وینا، هر کله چې له موسیقۍ پرته پر بل کار بوخت وي، د طالبانو غړي پرې ملنډې وهي او ورته وايي: «تاسې د شیطان وروڼه یاست.»
شفیعالله (مستعار نوم) یو له هغو سندرغاړو دی چې لسګونه سندرې یې ویلي او اوس په کندهار ښار کې ژوند کوي. نوموړی وايي، د خپل ژوند له شرایطو سخت ستړی شوی او د طالبانو غړي ورسره په سپکو الفاظو چلند کوي.
دغه سندرغاړی وايي: «یوه ورځ طالبانو یوه لویه غونډه جوړه کړې وه. زه او یو بل هنرمند هم په دغه غونډه کې حاضر وو. د غونډې په لړ کې د کندهار د طالبانو د درېیمې حوزې د هغه مهال مسوول چې دیني عالم هم و، سټېج ته پورته شو او ویې ویل: هغه کسان چې سندرې وايي او د موسیقۍ وسایل غږوي، ټول د شیطان د وروڼو په ډله کې راځي. موږ هېچا ته اجازه نه ورکوو چې دلته سندرې ووايي. که څوک موسیقي اوري، دا په دې مانا ده چې د شیطان غږونه اوري.»
یو شمېر افغان فرهنګپال او د هنر مینهوال د موسیقۍ پر وړاندې د طالبانو مخالفت غندي او وايي، پر موسیقۍ بندیز د هېواد پر هنري او کلتوري میراث منفي اغېزې کړې دي.
د کندهار یو فرهنګپال چې اوس په ایران کې ژوند کوي، وايي، موسیقي او سندرې ویل د هرې ټولنې د کلتوري هویت مهمه برخه جوړوي او په افغانستان کې هم د موسیقۍ هنر اوږده مخینه لري. د هغه په وینا، د طالبانو له واکمنېدو وروسته پر دغه هنر د محدودیتونو لګولو نه یوازې د هنرمندانو د فعالیت مخه نیولې، بلکې د هېواد د موسیقۍ او کلتوري میراث د له منځه تلو په اړه یې اندېښنې هم زیاتې کړې دي.
دغه فرهنګپال وايي: «هنر د یوې ټولنې د هویت او کلتور هنداره ده. هنرمندان د ټولنې د کلتوري پانګې یوه برخه ده، نه داسې کسان چې باید دښمني ورسره وشي او یا یې سپکاوی وشي. که د موسیقۍ او نورو هنري برخو فعالیتونه په بشپړه توګه ودرول شي، یوازې هنرمندان به زیانمن نه شي، بلکې راتلونکي نسلونه به هم د هېواد له یوه مهم کلتوري میراثه بېبرخې شي.»
طالبان د موسیقۍ غږول او اورېدل حرام بولي او په تېرو کلونو کې یې د افغانستان په بېلابېلو ولایتونو کې د موسیقۍ پر ترسره کولو سخت محدودیتونه لګولي دي. همداراز، د موسیقۍ وسایل او الات راټول شوي او سوځول شوي دي.
