یو شمېر هغه افغان کډوال چې په جبري توګه له ایران او پاکستانه اېستل شوي وو، یو ځل بیا دغو هېوادونو ته د تګ په نیت افغاستان پرېږدي. د دوی په وینا، بېوزلۍ او بېکارۍ ډېری دغه کورنۍ بیا کډوالۍ ته اړې کړې دي. یو شمېر دغو کورنیو له قانوني لارو د ګټې اخیستنې په هڅو کې له ناکامۍ وروسته، د انسان قاچاق کوونکو او دلالانو ته مخه کړې ده. دا کورنۍ تاییدوي چې د دوکه مارانو په لومه کې لوېدلې، خپلې شتمنۍ یې هم له لاسه ورکړې او د ځینو لپاره خو دا لاره ان د خپل ژوند د لاسه ورکولو په بیه تمامه شوې ده.
په هرات کې د یوې پنځه کسیزې کورنۍ خپلوان ۸صبح ورځپاڼې ته وايي چې دغه کورنۍ په ایران کې له نږدې ۳۰ کلونو ژوند کولو وروسته، افغانستان ته را اړول شوې وه. دوی تاییدوي چې له راستنېدو وروسته یې څو میاشتې د ایران د قانوني ویزې د ترلاسه کولو هڅه وکړه، خو بریالي نه شول. د دغې کورنۍ د خپلوانو په وینا، یوه کس چې ځان یې د ویزې د ترلاسه کولو واسطه معرفي کړی و، له دوی څلور لکه افغانۍ واخیستې او ژمنه یې وکړه چې د سفر زمینه به ورته برابره کړي؛ خو د پیسو له ترلاسه کولو وروسته یې خپل ځیرک تلیفون بند کړ او بیا یې هېڅ درک ونه لګېد.
د دغې کورنۍ خپلوان وايي چې د ټولې شتمنۍ له لاسه وتلو وروسته، د دې کورنۍ غړي اړ شول چې له قاچاقي لارو د ایران پر لور روان شي او اوس د قاچاق کوونکو په بند کې دي. د دوی په وینا، قاچاق کوونکي د دغې کورنۍ د خوشې کولو په بدل کې یو میلیارد ایراني تومان غوښتي دي، په داسې حال کې چې دا کورنۍ دومره پیسو د ورکولو وس نه لري.
په یوه بله پېښه کې د هرات په انجیل ولسوالۍ کې د یوه ۲۰ کلن ځوان کورنۍ ادعا کوي چې زوی یې د قاچاق له لارې ایران ته د تللو پر مهال د سختې تندې له امله مړ شوی دی. دوی وايي قاچاق کوونکو د دغه ځوان مړی په لاره کې غورځولی و او کورنۍ یې له ۱۰ ورځو پلټنې وروسته وتوانېده چې مړی یې ومومي او خاورو ته یې وسپاري. د دغه ځوان پلار وايي زوی یې د راتلونکي په تړاو د ناهیلۍ او د بېکارۍ د کړاو له امله د کډوالۍ پرېکړه کړې وه. هغه د ژورې خواشینۍ په څرګندولو سره وايي: «کاش زما ټول ژوند له لاسه وتلی وای، خو زما زوی بېرته راستون شوی وای.»
۳۲ کلن یحیا وايي درې ځله یې هڅه کړې چې له ناقانونه لارو ایران ته ولاړ شي، خو هر ځل له پولې بېرته راګرځول شوی دی. هغه وايي: «د اقتصادي ستونزو او د خپلې کورنۍ د ژوند د لګښتونو د پوره کولو د ناتوانۍ له امله مې پرېکړه وکړه چې هېواد پرېږدم. د دښتې په سختې ګرمۍ کې مې درې ځله د قاچاق لاره و ازمویله، په لاره کې مې ډېر سخت کړاوونه وګالل او د لاس ګوتې مې هم ماتې شوې، خو هر ځل بېرته راستون کړای شوم. کله چې کار او کافي عاید نه وي او د کډوالۍ قانوني لاره هم سخته وي، نو ډېری ځوانان اړ کېږي چې داسې خطرونه پر ځان ومني.»
دا پېښې په داسې حال کې مطرح کېږي چې په وروستیو کلونو کې ګڼ افغان کډوال له ګاونډیو هېوادونو، په ځانګړي ډول له ایران او پاکستانه هېواد ته راستانه شوي دي. د کډوالۍ نړیوال سازمان (IOM) خبرداری ورکړی چې ډېری راستانه شوي کسان له بېرته راتګ وروسته د بېکارۍ، بېوزلۍ، د ژوند د امکاناتو د نشتوالي او لومړنیو خدمتونو ته د لاسرسي د سختوالي په څېر ستونزو سره مخ دي.
د کډوالۍ د چارو کارپوهان وايي د بیا کډوالۍ زیاتوالی د یو لړ اقتصادي او ټولنیزو لاملونو پایله ده. د دوی په باور، د کاري فرصتونو نشتوالی، د ژوند ستونزې او د کډوالۍ د قانوني لارو محدودېدل د دلالانو او قاچاق کوونکو فعالیت ته زمینه برابره کړې ده.
د اقتصادي چارو شنونکي هم ټینګار کوي چې د راستنېدونکو لپاره د ملاتړ لپاره د اغېزناکو پروګرامونو نشتوالي او د پایېدونکو کاري فرصتونو په رامنځته کولو کې پاتې راتلو یو شمېر کورنۍ اړې کړې دي چې د ناقانونه کډوالۍ خطرونه بیا ومني. دوی وايي د کډوالۍ پر اقتصادي رېښو له غور کولو پرته، یوازې د انسان له قاچاق سره مبارزه نه شي کولای دا بهیر راکم کړي.
