یادښت
پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ پنځه کاله تېرېږي او په دغو پنځو کالو کې طالبانو سلګونه ښځې اختطاف، نیولې او زنداني کړې دي؛ داسې ښځې چې ډېرې یې د جرم له اثبات پرته او د مبهمو تورونو، یا د کورنیو او ټولنیزو مسایلو له امله زندان ته اچول شوې دي. هغه څه چې د زندان د میلو تر شا پر دغو ښځو تېر شوي او لا تېرېږي، په تېرو پنځو کالو کې د افغان ښځو د ترخو تجربو یوه برخه ده. دا کیسه د کابل په زندانونو کې د لیکوالې د بند پر مهال د د مستقیمو لیدنو او تجربو یوه برخه بیانوي. لیکوالې د بند پر مهال، د هغه څه ترڅنګ چې خپله یې په خپلو سترګو لیدلي او تجربه کړي، د خپلو همبندو ښځو او نجونو د ژوند او برخلیک کیسې یې هم اورېدلې دي. دا لیکنه د زندان د دېوالونو تر شا د ښځو د ژوند شرایطو، له هغوی سره د چلند او پر هغوی د تېرو شویو پېښو د یوې برخې لومړی لاس روایت دی.
۱۴۰۳ هجري لمریز کال و. په هغه ښوونځي کې چې ما پکې تدریس کاوه، د رامنځته شویو ستونزو او پر ما د لګېدلي تور له امله مجبوره شوم څو اوونۍ د کابل ولایت په زندان او وروسته په پلچرخي زندان کې تېرې کړم. په دې موده کې مې یو څه په خپلو سترګو ولیدل او همداراز مې د خپلو همبندو نجونو او ښځو د ژوند او برخلیک ډېرې کیسې هم واورېدې. زما د سترګو لیدلی حال د زندان او بندیانو ټول حقیقت نه رانغاړي، خو د هغه واقعیت یوه برخه څرګندوي چې له ټولنې، خلکو او بنسټونو پټه پاتې شوې ده. په دې کې شک نه شته چې زندان د تفریح ځای نه دی؛ خو ښځې د زندان د خونو تر شا په څه ډول شرایطو کې اوسېدې؟ هغه کیسه چې لاندې یې یادونه کېږي او نورې کیسې، هره یوه یې د هغه څه یوه برخه رابرسېره کوي چې د زندان د میلو، ځنځیرونو او دېوالونو تر شا تېرېږي.
په کور کې وم چې د امنیتي حوزې له خوا زنګ راغی او راته وویل شول چې باید حوزې ته ورشم، څو خپل اظهارات ورکړم. حرکت مو وکړ او کله چې امنیتي حوزې ته ننوتم، ښځینه سرتېرو له تلاشي وروسته یوه خونې ته بوتلم، څو اظهارات مې واخیستل شي. په خونه کې څلور نارینه او یوه ښځینه پولیسه وه. له ما څخه شفاهي او لیکلې پلټنې وشوې. له هغې وروسته یې راڅخه موبایل وغوښت، څو یې وڅېړي. ما د خپل موبایل له پلټلو سره کومه ستونزه نه لرله؛ خو هغه څه چې راته د پام وړ و، دا و چې څنګه طالبان ښځو ته له حجاب او برقعې پرته خپل دفتر ته د ننوتلو اجازه نه ورکوي، خو بیا د موبایل ټوله ګالري ګوري؟ که څه هم چې په خونه کې له شته ښځینه پولیسو یې مرسته غوښتلی شوه، څو هغه څه پکې ولټوي چې په لټه یې دي.
ښايي ما هم د ډېرو نورو نجونو په څېر داسې عکسونه لرل چې حجاب مې پکې نه و او نه مې غوښتل چې یو پردی کس یې وګوري. وروسته چې د واټساپ پیغامونو ته ننوتل او یو په بل پسې یې وکتل، ان د سینګار وسایلو له پلورونکي سره خبرې، چې یوازې د پېرلو لپاره وې، هم د دې لامل شوې چې ما ته د «بېعفتۍ» تاڼې راکړي. په ذهن کې مې ډېرې پوښتنې ګرځېدې او له ځانه مې پوښتل چې دا ډول چلند په څه شي توجیه کېدای شي؟
په پای کې د کابل ولایت زندان ته ولېږدول شوم. د هغې ورځې مازیګر مې لا هم ښه په یاد دی. د زندان ساتونکي دروازه پرانیسته او مخې ته مې یو دهلیز ولید. لومړی د زندان د مدیرې خونې ته لاړو. موږ یې تلاشي کړو او ځینې وسایل مو، لکه لاسي بکسونه وسپارل. وروسته د بندیانو د خونې مخې ته لاړو. کله چې دننه ننوتو، لومړي څه ته مې چې پام شو، نم او بد بوی و. د زندان دېوالونه د ډېر نم له امله چاودلي و. د خونې شاوخوا لس دوهپوړیزه تختونه و، خو نږدې ټول دویم پوړونه یې مات او د کارولو وړ نه و. له همدې امله، ټولې پر یخې ځمکې د کمپلو پر سر ناستې وې.
وروسته مې کړکیو ته پام شو چې شیشې یې رنګ شوې وې او بهر ترې نه ښکارېده. کله مې چې وپوښتل ولې، یوې نجلۍ ځواب راکړ: «طالبانو د لا ډېر محرمیت لپاره کړکۍ تورې کړې دي، څو بهر ته ونه ګورو.»
له خونې بهر تشناب او حمام و. سره له دې چې پرېمانه اوبه او شاور و، خو په حمام کې د اوبو ګرمولو څه نه و. د ژمي په سړه هوا کې به یې اوبه په سطلونو کې ګرمولې، څو زندانیان پرې اودس یا حمام وکړي. په بیت الخلا کې تشناب کاغذ هم نه و.
څو وارې مو د زندان له مسوولانو سره خبرې وکړې او ترې ومو غوښتل چې لږ تر لږه اجازه راکړي، تشناب کاغذ په خپل لګښت له بهره برابر کړو؛ ځکه زندان راته تشناب کاغذ نه راکاوه. سره له دې چې دا توکي مو خپله برابر کړي و، مامورانو راڅخه واخیستل او د کارولو اجازه یې رانه کړه. دلیل یې دا و چې د تشناب کاغذ کارول ښايي د فاضلابو د نلونو د بندېدو او د زندان د تاسیساتو د زیانمنېدو لامل شي. په وار وار مو ورته وویل چې هېڅکله کارول شوی کاغذ په بیتالخلا کې دننه نه غورځوو او د کثافاتو له سلطه به کار اخلو. خو چا مو خبره نه منله.
د خواشینۍ خبره دا وه چې ان د حاجت له رفع کولو وروسته د لاسونو د مینځلو لپاره ښځو او ماشومانو ته صابون هم نه و. مسوولانو یوازې هغو کسانو ته صابون ورکاوه چې غوښتل یې حمام وکړي. په داسې چاپېریال کې چې د روغتیا ساتنې په برخه کې کوچنۍ نه پاملرنه هم د ناروغۍ لامل کېدای شي، موږ له تر ټولو لومړنیو روغتیايي اسانتیاوو بېبرخې وو.
د خوړو کیفیت، د څښاک اوبه، د لوښو پاکوالی او د خونو د کمپلو وضعیت څنګه و؟
لومړی، زندانیانو ته به په ورځ کې درې وخته خواړه ورکول کېدل. خواړه تکراري، خو صحي وو. سهارنۍ به هره ورځ بدله وه؛ د بېلګې په توګه، یوه ورځ به جوش شوي کچالو، بله ورځ هګۍ او بله ورځ به د شیدو چای ورکول کېده. غرمه به د نخودو یا لوبیا قورمه او ماښام به یوازې پلو و. له هر وخت خوړو سره به هر کس ته وچه ډوډۍ هم ورکول کېده. زندانیانو به هر یوې خپله کاسه لرله او د خوړو په لیکه کې به درېدې.
د مینځلو لپاره اوبه پرېمانه وې او د څښلو لپاره هم مسوولانو معدني اوبه برابرولې. د زندان لوښي د خواشینۍ وړ ستونزه وه؛ ځکه د فلزي یا ښیښه یي ګیلاسونو پر ځای به راته پلاستیکي ګیلاسونه راکول کېدل او له دې کبله به ډېرې مهال په زندان کې زړې ښځې او ماشومان د ستونې پر درد اخته کېدل.
د زندان کمپلې بله ستونزه وه چې باید پرې خبرې وشي. په هغې خونه کې چې یوازې له لسو تر دولسو د خوب تختونه پکې وو، له شلو ډېرې او کله کله ان څه باندې څلوېښت ښځې پکې بندیانې وې. هغوی چې به پر ځمکه ویدېدلې، د یوې کمپلې پر ځای به یې څلور کمپلې کارولې: یوه به یې پر ځمکه غوړوله، له یوې به یې بالښت جوړاوه او دوه نورې به یې د ژمي په سړو شپو کې پر ځان اچولې. ډېری مهال به د یوه کس تر سر لاندې بالښت نه و؛ ځکه هغې مور چې غوښتل به یې خپل ماشوم پټ کړي، خپله کمپله به یې ماشوم ته ورکوله. کمپلې ډېرې زړې او نازکه وې، خو مهمه دا چې بندیانو ته یې بسنه نه کوله.
څنګه مو خپل وخت تېراوه؟
هر مازیګر به سرتېرو د ښځو د اړتیا وړ توکو لپاره پیسې ټولولې او سودا به یې ورته راوړله. ډېری مهال به د مازیګر له لمانځه وروسته، نجونې پر بام راټولېدلې چې د ټلویزیون غره منظره به ترې ښکارېده او میله به مو کوله. لا مې هم د هغو ښځو له مینې ډکې ترخې او خوږې کیسې، خاطرې، تجربې او ټوکې په یاد دي.
د ماښام له ډوډۍ وروسته به ټولې له یوې پیاله چای سره په بېلابېلو ډلو وېشل کېدې او کیسې به یې کولې. کله کله به یې دیني کیسې، د خلکو د ژوند کیسې او نصیحتونه له یوې بلې سره شریکولې. د ښځو ترمنځ به ځينو ترنم او سندرې هم ویلې او کوچني ماشومان به ورته نڅېدل. موږ به هم ورته غوږ نیولی و.
څنګه مو له خپلو خپلوانو سره اړیکه نیوله او لیدل مو؟
د زندان د مسوولانو د خونې ترڅنګ د اړیکو یوه ځانګړې خونه وه چې پر دېوال یې یو کارټي ټیلیفون لګېدلی و. مسوولانو به هغو کسانو ته چې پیسې یې لرلې، کارټونه ورکول او موږ ته به هر درې ورځې وروسته د زنګ وهلو اجازه وه؛ هغه هم د یوې ښځینه سرتېرې په حضور کې. خو که چا به له خپلې کورنۍ سره د بیړنۍ اړیکې اړتیا لرله، هغې ته به سملاسي د زنګ وهلو اجازه ورکول کېده.
کله به چې یوه کورنۍ د یوې ښځې د لیدو لپاره زندان ته راتله، کولی یې شول له ځان سره خواړه، درمل، جامې او نور اړین توکي راوړي. موږ ته به شاوخوا له پنځو تر لسو دقیقو پورې اجازه وه چې په لاندې پوړ کې د کړکۍ له شا له هغوی سره خبرې وکړو. وروسته به سرتېرو سوغاتونه او توکي چې کورنۍ راوړل، کتل او له پلټلو وروسته به یې راته سپارل.
زه په زندان کې د ډېرو احساساتي شېبو شاهده وم، خو هغه څه چې تل به مې په یاد وي، له یوې بلې سره د ښځو مهرباني وه. هغو ښځو چې د اړیکې کارټ د اخیستلو لپاره به یې پیسې نه لرلې، نورو ښځو به خپل کارټونه ورکول، څو وکړای شي له خپلو کورنیو سره اړیکه ونیسي.
هغوی چې به ملاقاتي نه لاره، هم له څه نه پاتې کېدې؛ ځکه هغه ښځې چې کورنۍ به یې لیدو ته راتلې، یوازې د ځان لپاره به یې د اړتیا وړ توکي نه غوښتل، بلکې نورو ښځو ته به یې هم روغتیايي توکي، خواړه، جامې او ان پیسې غوښتې او پرته له دې چې څوک پرې خبر شي، په پټه به یې ورسره شریکول.
ان قوماندانانو او د روغتیايي مرکز نرسانو هم هېڅکله له ښځینه بندیانو سره بد چلند نه لاره. بې شکه ښځې د خدای نازک مخلوق دی او ان له پردیو سره هم له مهربانۍ او زړهسوي ډډه نه کوي.
پلچرخي ته لېږد
وروسته له هغې چې سرتېرو له هرې بندۍ ښځې څخه یو ځل بیا اظهارات واخیستل او پلچرخي ته د لېږد لپاره یې اړین اسناد چمتو کړل، یوه پنجشنبه یې د هغو کسانو نومونه اعلان کړل چې باید ولېږدول شي. شاوخوا شل ښځې په کانټینري موټرو کې پرته له دې چې بهر وګورو، د کابل اووه دروازهيي زندان ته ولېږدولې شو. خو پلچرخي د کابل ولایت له زندان سره څومره ورته و؟ هلته راته برخلیک څه لیکلي و؟
کله چې پلچرخي ته دننې شو، مخکې له دې چې د زندان لویې دروازې ته ننوځو، هغه مبایلونه چې د ولایت مسوولانو د لارې په اوږدو کې راکړي و، بېرته مو مامورانو ته وسپارل. وروسته یوې ښځینه سرتېرې د ټولو تلاشي وکړه او د استیناف ودانۍ یا «محکمې» پر لور یې بوتلو.
په لاره کې مو لیدل چې ښځو له لویو کړکیو راته کتل او شور او ځوږ یې جوړ کړی و. ولې؟ ځکه موږ له شلو ډېرې ښځې د دغو ښځو په ۱۳ خونو کې وېشل کېدو. هغوی غوښتل خپله غوره کړي چې کومه نجلۍ یا ښځه ورسره په یوه خونه کې وي. ځوانې او پاکې ښځې به لومړی غوره کېدې او زړې ښځې به په پای کې پاتې کېدې. زه او ملګرې مې په یوه خونه کې ځای پر ځای شو. خو د زندان ودانۍ څه ډول وه؟
هغې نجلۍ چې موږ یې د خپلې خونې د ملګرو په توګه غوره کړو، له موږ څلورو سره یو ځای ودانۍ ته ننوته. کله چې ژېړ رنګ کوږ یو پوړیزې کانټینري ودانۍ ته دننه شو، په یوه تنګ او تیاره دهلیز کې چې د دهلیز دواړو خواوو ته د اوسېدو خونې وې؛ شاوخوا له ۱۳ تر ۱۵ پورې خونې وې چې د ننوتلو دروازې ته نږدې د قوماندانانو خونې هم پکې وې. همدارنګه، د دهلیز په منځ کې، ښي لوري ته تشناب و؛ د اودس لپاره څلور د اوبو نلونه او درې حمامونه و. له درېیو حمامونو څخه یوازې دوه یې ښځینه زندانیانو ته د کارولو وړ و او یو یې تل تړلی و او قوماندانانو به ترې کار اخیست.
نه پوهېږم چې ایا هغوی له واکه ناوړه ګټه اخیسته او د زندانیانو حمام یې د ځان لپاره نیولی و او که رښتیا هم د حمام هغه برخه ورته ځانګړې شوې وه. خو هر څه چې و، په حمام کې ګرمې اوبه نه وې او شاور هم زموږ په واک کې نه و. د دهلیز په پای کې هم شاوخوا له پنځو تر اوو نسبتاً پاک تشنابونه و.
د دهلیز چاپېریال به تل دروند و او کله کله به د خلکو د ډېر شمېر له امله، په هغه کوچني دهلیز کې ساه اخیستل هم سخت و. کله چې په لومړي ځل خونې ته ننوتم، د دروازې ترڅنګ «پخلنځی» و. له پخلنځي څخه مې موخه فلزي دوهپوړیزه چوکاټ دی چې لومړی پوړ یې د لوښو ساتلو او پخلي لپاره او دویم پوړ یې د زندانیانو د اړینو وسایلو د اېښودلو او د جای نماز لپاره کارېده.
خونه ښه وه؛ ښي او چپ لوري ته څلور دوهپوړیز تختونه و، مخامخ یوه وړه کړکۍ وه او پر ځمکه یو توشک له یوه بالښت سره پروت و. په هره خونه کې یوه مشره وه چې «باشي» به یې بلله. باشي دوه مرستیالانې لرلې. کله چې به چا له بهره غوښتل خونې ته ننوځي، باید د باشي یا د هغې له مرستیالانو یې اجازه اخیستې وای.
د زندان د ژوند پر شرایطو د پوهېدو لپاره، د هرې خونې د پاکوالي وضعیت ته هم باید پام وشي. ښځینه بندیانو پاکوالي ته ډېره پاملرنه کوله. هره ورځ به د باشي لهخوا د جوړ شوي لېست له مخې دوو کسانو د ورځنیو کارونو، لکه د خونې جارو کولو او د لوښو مینځلو مسوولیت درلود. همدارنګه، له هرو دوو اوونیو وروسته به د خونې ټولې ملګرې یوځای کېدې او د ټولې خونې پاکاري به یې کوله.
د حمام، دهلیز او تشناب د پاکوالي مسوولیت د ټولو خونو ترمنځ وېشل شوی و. هره شپه به څلور نجونې او ښځې د دغو درېیو برخو د پاکولو مسوولې وې. که چا نه غوښتل چې خپل نوبت ترسره کړي، په ۱۰۰ افغانیو به یې له بلې بندۍ څخه غوښتل چې پر ځای یې وکړي. خو زړې ښځې، امېندواره ښځې او هغه میندې چې شیدې خوړونکی ماشوم یې درلود، له ورځنیو کارونو معاف وې او هېچا به هغوی د دغو کارونو ترسره کولو ته نه مجبورولې.
سره له دې، په زندان کې حشرات لکه سوسک، سپږې او موږکان، ډېر وو. سوسک نږدې هر ځای لیدل کېدل؛ پر دېوالونو، ځمکې، د لوښو او ګیلاسونو ترمنځ او ان پر دسترخوان هم. له دغه وضعیت سره سره، د هغوی د له منځه وړلو لپاره هېڅ اقدام نه کېده.
یوه ورځ مې دا خبره د خونې له باشي سره شریکه کړه او وړاندیز مې وکړ چې له خپلو کورنیو وغواړو، د لیدنې پر مهال سپرې یا برقي حشرهکش راوړي. هغې وویل چې د دا ډول وسایلو راوړلو اجازه نه شته. ومې ویل: «نو لږ تر لږه باید قوماندانان دې د دغې ستونزې د حل لپاره یو څه وکړي.» خو هغې په ځواب کې وویل: «هغوی ته هېڅ ارزښت نه لري او هېڅ اقدام نه کوي.»
د بندیانو شمېر او ښځو ته اسانتیاوې هم د بحث وړ دي
په ټولیز ډول، د «محکمې» په بلاک کې له ۲۰۰ تر ۲۲۰ پورې ښځې او ماشومان و. هره ورځ به قوماندانانو، مخکې له دې چې د ودانۍ دروازه وتړي، زندانیانې یې شمېرلې. په هره خونه کې د زندانیانو وېش بیا عادلانه نه و. ځینو باشیانو په خونه کې یوازې لس ځوانې نجونې، پرته له ماشومانو لرلې، په داسې حال کې چې په ځینو نورو کې به له ۳۰ تر ۴۰ پورې منځعمره او زړې ښځې له ماشومانو سره اوسېدې. له همدې امله به په ډېرو خونو کې د کمپلو او بالښتونو شمېر او ان پر ځمکه د خوب لپاره ځای کم و. خو د بند مسوولانو دغې بېعدالتۍ ته پام نه کاوه.
د پلچرخي اسانتیاوې د ولایت له زندان څخه ښې وې. په هره خونه کې ګرمې اوبه او برقي منقل و او په ژمي کې به برقي بخارۍ هم برابرېدې. لږ تر لږه د ولایت زندان خلاف راته د ښیښه یي ګیلاسونو د کارولو اجازه وه. په ولایت کې به ویل کېدل چې ښځو ته ځکه د ښیښه یي ګیلاسونو د کارولو اجازه نه ورکول کېږي چې ښايي ګیلاس مات کړي او ځان یا بلې ته زیان ورسوي؛ خو په پلچرخي کې هرې ښځې خپل شخصي ګیلاس درلود او کار یې ترې اخیست.
دا کوم قانون نه و، بلکې له یوې بلې سره د ښځو مهرباني وه چې هغه هم د اسانتیاوو په ډله کې شمېرل کېدای شي: که به امېندواره وې یا دې شیدې خوړونکی ماشوم درلود، د خونې باشي به درته تخت برابراوه، څو وکړای شې له خپل ماشوم سره په یو څه ښه شرایطو کې ژوند وکړې.
په لوی انګړ کې پنځه کارټي ټیلیفونونه وو چې یوازې درې یې د کارولو او پاتې نور یې خراب وو. ټولې به په کتار کې ولاړې وې، څو وکولای شي د څو شېبو لپاره له خپلو خپلوانو سره خبرې وکړي.
په پلچرخي زندان کې د خوړو او اوبو شرایط
په پلچرخي زندان کې د خوړو او اوبو شرایط دومره نامناسب او د خواشینۍ وړ و چې په اسانۍ ترې نه شو تېرېدلی. د سهارنۍ لپاره به په خونه کې هر کس ته وچه ډوډۍ ورکول کېده چې په زندان کې پخېده او «کافور» به پکې اچول کېده. کافور یو نباتي ماده وه چې د زندانیانو د جنسي غوښتنې د کمولو لپاره به په خوړو او وچه ډوډۍ کې ګډېده. زندانیانو به همدا وچه ډوډۍ له خوږ چای سره د سهارنۍ په توګه خوړله.
بوره او وچ چای به هم هره میاشت د اړتیا له مخې پر زندانیانو وېشل کېده. د غرمې ډوډۍ به وریجې له زردکو یا د ګلپي له قورمې سره وې چې د بېغوښې شوروا په څېر به په فلزي سطلونو کې پر خونو وېشل کېدې. هو، هره شپه به مو شوروا لرله چې ډېره برخه یې له غوړو جوړه وه او د غوښې هېڅ نښه به پکې نه لیدل کېده.
که څه هم بندیانو به کله کله د خوړو له کیفیت څخه شکایت کاوه، خو تر ټولو ډېرې نیوکې د وچې ډوډۍ په اړه وې چې هره ورځ به درې وارې وېشل کېده. د ډوډۍ اندازه د زندانیانو له اړتیا ډېره زیاته وه، له همدې امله به یې ډېره برخه نه خوړل کېده، وچه او وبه غورځول شوه. د مینځلو او څښلو لپاره اوبه دواړه د نل اوبه وې. د پلچرخي ښځینه بندیانو ته، د ولایت بندخونې خلاف، معدني اوبه نه ورکول کېدې.
ډېر ځله به ښځو د هغه ځای خواړه نه خوړل. په اوونۍ کې یو ځل به یې د یکشنبې پر ورځ چې کله ملاقات لاره، کورنیو به یې خواړه او مېوې راوړلې او هغوی به د اوونۍ په اوږدو کې خوړلې. په انګړ کې د خوراکي توکو د پلور یوه غرفه هم وه. مالکه یې یوه ښځه وه چې بیسکټ، معدني اوبه، قیماق، هګۍ، پیاز، روميان، غوړي، د موبایل کارټونه او نور توکي به یې راوړل او هغو ښځو چې پیسې به یې لرلې، ترې پېرل به یې.
ناروغي او روغتیايي خدماتو ته لاسرسی
ناروغي په ژوند کې د صبر یوه ازموینه ګڼل کېږي، خو په زندان کې دا یوازې د زغم له ازموینې هم سخته ده. روغتیايي سنټر له ودانۍ بهر او شاوخوا پنځه دقیقې لرې و. څوک به چې ناروغه شوه، په کتار کې به درېده او د یوه قوماندان په ملتیا به روغتیايي مرکز ته تلله. پلچرخي ته د ننوتلو په لومړۍ ورځ هلته لاړو او له ټولو ښځو که په هر عمر وې، د امېندوارۍ ازموینه واخیستل شوه.
خو بل ځل، د سخت ټوخي او ستوني درد له امله مجبوره شوم چې روغتیايي سنټر ته لاړه شم. زه د میکروب ضد پر دوو ګولیو ښه شوم، خو تجهیزات او درمل ډېر کم و؛ په ځانګړې توګه امیندوارو ښځو ته، ځکه د مور په رحم کې د ماشوم د روغتیا د ډاډ لپاره د الټراساونډ ماشین نه و.
ان د هغه ځای د ډاکټرانو د تجربې او مسلکي وړتیا په اړه هم ټولې ډاډمنې نه وې. یوه ښځه د یوې ډېرې ساده پېچکارۍ لپاره روغتیايي مرکز ته ورغلې وه، خو وروسته یې د پښې هډوکی تور شو او د تل لپاره فلج شوه؛ تر دې چې دواړو پښو یې نور د تګ توان نه درلود.
ډاکټرانو له خپلې اوږې مسوولیت لرې کړ او ویې ویل، ښايي هغې کومه جدي ناروغي لرله چې د فلج کېدو لامل شوې وي. خو هغې ښځې ویل: «زما روغتیايي دوسیه خو له تاسو سره شته او داسې کوم خطر نه ګواښلم.» ټولې له فلجېدو او تر دې ناوړه پایلو وېرېدې. ان که به یې جدي ناروغي هم لرله، نه یې غوښتل روغتیايي سنټر ته لاړې شي.
په زندان کې د پردې ترشا کارونه
طالبانو چې خپله د زندان لپاره اصول او لارښوونې وضع کړې دي، په زندان کې کومې ناقانونه چارې کوي یا ترسره کېدای شي؟ کوچني موبایلونه چې په بازار کې یې بیه له زرو افغانیو کمه ده، په زندان کې به له درېیو تر څلورو زرو افغانیو پورې پلورل کېدل. همدارنګه مې اورېدلي و چې ډېرو باشیانو به نشهيي او د خوب ګولۍ کارولې. پان هم د زندان په خوراکي غرفه کې پلورل کېده.
پلچرخي چې په اووه دروازهيي زندان هم پېژندل کېږي، څنګه د داسې پېښو شاهد وي؟ ان هغه خواړه چې پایوازان یې د ښځو لپاره له اوو پړاوونو تلاشۍ او پلټنې وروسته زندانیانو ته رسوي، څنګه شونې ده چې یو کس په زندان کې د لسګونو قاچاقي موبایلونو او نشهيي توکو کاروبار پیل کړي، پرته له دې چې د کوم لوړپوړي مقام له ملاتړه برخمن وي؟
ان کله کله به قوماندانانو څوک له موبایل سره نیوه؛ خو موبایل به یې ترې نه اخیسته، که به یې واخیست، بیا به یې پر بل کس پلوره. دا ډول چارې، که څه هم جرم ګڼل کېدې، دومره هم نادره نه وې.
زه له یوې میاشتې په کمه موده کې د خدای په فضل، له تور څخه پاکه او له زندانه ازاده شوم. خو دا ټولې تجربې، هغه څه چې ما په خپلو سترګو لیدلي او د ښځینه زندانیانو کیسې به تل په یاد ساتم؛ ځکه هر څوک چې په زندان کې وي، مجرم نه وي. زما په څېر هلته لسګونه نجونې وې چې د افغاني دودونو او طالباني غیرت قرباني شوې وې او په زندان کې یې شپې ورځې تېرولې؛ هغه ښځې چې تر اوسه یې چا کیسې نه دي کړې او عدالت ورته په پام کې نه دی نیول شوی.
