یادښت: پر افغانستان د طالبانو له واکمنۍ پنځه کاله تېرېږي او په دغو پنځو کالو کې طالبانو سلګونه ښځې اختطاف، نیولې او زنداني کړې دي؛ هغه ښځې چې ډېرې یې د جرم له اثبات پرته او د مبهمو تورونو، یا د کورنیو او ټولنیزو مسایلو له امله زندان ته اچول شوې دي. هغه څه چې د زندان د میلو تر شا پر دغو ښځو تېر شوي او لا تېرېږي، په تېرو پنځو کالو کې د افغان ښځو د ترخو تجربو یوه برخه ده. دا کیسه د کابل په زندانونو کې د لیکوالې د بند پر مهال د د مستقیمو لیدنو او تجربو یوه برخه بیانوي. لیکوالې د بند پر مهال، د هغه څه ترڅنګ چې خپله یې په خپلو سترګو لیدلي او تجربه کړي، د خپلو همبندو ښځو او نجونو د ژوند او برخلیک کیسې یې هم اورېدلې دي. دا لیکنه د زندان د دېوالونو تر شا د ښځو د ژوند شرایطو، له هغوی سره د چلند او پرې د تېرو شویو پېښو د یوې برخې لومړی لاس روایت دی.
په مخکیني روایت کې مې د سارا او عایشې په اړه لیکلي و؛ سارا واده شوې ښځه وه چې د «اخلاقي فساد» په تور نیول شوې وه؛ داسې تور چې د هغې په وینا، یوازې له دې امله پرې لګېدلی و چې له خپل شخصي موټرچلوونکي سره په یوه موټر کې وه. دا روایت مهمې پوښتنې راپورته کوي: د طالبانو له نظره اخلاقي فساد څه مانا لري؟ کومې کړنې د دغه عنوان لاندې راځي؟ هغوی چې په دې تور نیول کېږي، تر ډېره له کوم ډول سزا او څومره مودې بند سره مخ کېږي؟ د ستایش روایت، هغه چې هم په همدې تور زندان ته لېږدول شوې وه، ښايي د دغو پوښتنو د ځواب یوه برخه روښانه کړي.
ستایش ۱۶ کلنه نجلۍ وه چې طالبانو نیولې وه. هغې په خپلې کیسې کې ویلي چې پر هغې ورځ د تره له همزولي زوی سره د خپل پلار په اجازه د یوې کورنۍ مېلمستیا لپاره د خاله کور ته روانه وه. د نوموړې په خبره، د لارې په اوږدو کې د طالبانو د امر بالمعروف ځواکونو یې موټر درولی دی. ستایش وايي، مامورانو پر هغې او د تره پر زوی درې تورونه ولګول: لومړی، اخلاقي فساد؛ دویم، له کوره «تېښته»؛ په دې ادعا چې تره زوی یې هغه له کوره تښتولې؛ او درېیم، «د نشهيي توکو کارول». د هغې په وینا، مامورانو د څو ګولیو په ورښودلو ادعا وکړه چې دا ګولۍ یې په موټر کې موندلې او دواړو نشهيي توکي کارولي او وروسته یې دواړه امنیتي حوزې ته ولېږدول.
ستایش وايي، حوزې ته له لېږدولو وروسته یې له هغې او د تره له زویه په دوو جلا خونو کې پوښتنې وکړې. د نوموړې په خبره، په داسې حال کې چې خپله په یوه خونه کې تر پوښتنو لاندې وه، له بلې خونې یې د تره زوی د وهلو ټکولو غږونه اورېدل. هغه وايي، سره له دې چې دواړه تر ۱۸ کلونو کم عمره و، مامورانو یې کورنیو ته له زنګ وهلو پرته پوښتنې او پلټنې روانې وساتلې.
د ستایش په خبره، مامورانو ترې وپوښتل چې ولې د تره له زوی سره له کوره تښتېدلې او په اخلاقي فساد یې لاس پورې کړی؟ هغې په ځواب کې ټینګار کړی چې دا سفر د مور او پلار په خوښه شوی او له مامورانو یې وغوښتل چې د ډاډ ترلاسه کولو لپاره د دواړو له کورنیو سره اړیکه ونیسي. ستایش همداراز وړاندیز کړی چې د دواړو ګرځنده مبایلونه وګوري، څو څرګنده شي چې ترمنځ یې له کورنۍ خپلولۍ پرته بله هېڅ ډول اړیکه نه شته. طالبانو د مبایلونو له ارزولو او د هېڅ ډول شواهدو له موندلو وروسته هم د هغوی له کورنیو سره اړیکه ونه نیوله او خوشې یې نه کړل. هغه زیاتوي چې د نشهيي توکو د کارولو د تور په اړه یې هم له مامورانو غوښتنه وکړه چې وینه یې معاینه کړي، څو دا ادعا څرګنده شي؛ خو بیا هم دواړه کابل ته ولېږدول شول.
د ستایش په خبره، د هغې او د تره زوی کورنۍ یې تر درېیو ورځو د هغوی د ساتلو له ځایه خبرې نه وې او ونه توانېدې چې پیدا یې کړي. د هغې کورنۍ وايي، د دواړو کورنیو غړي حوزې ته لاړل او څرګنده یې کړه چې له تره زوی سره یې له سفره معلومات لري او اجازه یې ورکړې وه، خو طالبانو ورته هېڅ پام ونه کړ. بیا هم، له ستایش سره له لیدنې وروسته هغې ته وویل شول چې تره زوی یې تر فشار او وهلو ټکولو لاندې دی او طالبانو ترې غوښتي چې اعتراف وکړي چې له ستایش سره لېوالتیا لري او غواړي واده ورسره وکړي. د ستایش په خبره، وروسته له هغې هم وغوښتل شول چې دا څرګندونې تایید کړي او د اخلاقي فساد تور ومني. هغه وايي، کورنۍ یې خبرداری ورکړی و چې که دا تور ونه مني، له لا سختو پایلو او نورو تورونو سره به مخ شي.
پوښتنه دا ده چې څنګه د هغې اړیکې نه منل چې د ستایش په خبره، هېڅکله نه وه، د دې لامل کېږي چې د قضیې بهیر یې اوږد او لا سختو پایلو سره مخ شي؟ د ستایش د کورنۍ او یو شمېر هغو ښځو په وینا چې د اخلاقي فساد یا «نامشروع اړیکو» په تور زنداني شوې، په داسې قضیو کې که له دواړو لورو یو یې تور ونه مني، ښايي د قضیې د څېړنې بهیر میاشتې دوام وکړي؛ تر هغې چې دواړه پر ځان لګېدلی تور ومني. د هغوی په خبره، له همدې امله ستایش او تره زوی یې تور ومانه، څو د قضیې بهیر ژر پای ته ورسېږي. د هغوی د خبرو له مخې، دواړه په درېیو میاشتو بند محکوم شول او په پای کې محکمې د نکاح یوه پاڼه صادره کړه او د دواړو له کورنیو یې ژمنه واخیسته چې د نکاح مراسم به یې نیسي.
د ستایش او د هغې د کورنۍ په خبره، له خوشې کېدو وروسته رامنځته شوې پېښې د قضیې پای نه و. هغوی وايي، وروسته له هغه چې د طالبانو محکمې د ستایش او د تره زوی د نکاح په اړه پاڼه صادر کړه، تره زوی یې هماغه پاڼه پر ستایش د فشار راوړلو لپاره کاروله. د ستایش د کورنۍ په وینا، نوموړي ګواښ کاوه چې ستایش دې د مېرمنې په توګه له هغه سره ژوند وکړي، که نه نو د نکاح پاڼې په استناد به پرې شکایت وکړي. د ستایش کورنۍ وايي، هلک له دغو ادعاوو د تېرېدو په بدل کې ترې د پیسو غوښتنه کوله او خبرداری یې ورکاوه چې که غوښتنې یې ونه مني، کولی شي طالبانو ته ورشي او ادعا وکړي چې ستایش د مېړه له کوره تښتېدلې؛ داسې تور چې کولی شوای بیا د هغې نیولو ته لاره برابره کړي. د ستایش د کورنۍ په خبره، په پای کې له پرلپسې هڅو او لګښتونو وروسته بریالي شول چې د هلک له واکه نکاح پاڼه لرې کړي او نور یې د ناوړه کارونې مخه ونیسي.
د ستایش او ځينو هغو ښځو په خبره چې د «اخلاقي فساد» په تور ورسره په زندان کې وې، دا وضعیت یوازې د هغې تر قضیې نه محدودېده. هغوی وايي، په هغو مواردو کې چې طالبانو ادعا کوله د ښځې او نارینه ترمنځ اړیکه شته، خو د اثبات لپاره یې شواهد نه لرل، دواړه لوري یې تر فشار لاندې راوستل، څو تور ومني او په پای کې به یې د هغوی لپاره نکاح پاڼه صادروله. د دغو ښځو په خبره، د داسې پاڼو صادرول به ځينې مهال له خوشې کېدو وروسته پر ښځو د فشار، ګواښ او ناوړه ګټې اخیستنې وسیله ګرځېده.
د ستایش کیسه، د سارا په څېر، یوازې شخصي تجربه نه ده؛ بلکې د «اخلاقي فساد» د تورونو د څېړنې، د قضايي بهیر او د هغو کسانو د برخلیک په اړه پوښتنې راپورته کوي چې په همدغه عنوان نیول کېږي. د دغو پوښتنو ځواب، روڼتیا او لا ډېرو ارزونو ته اړتیا لري.
