د کابل یو شمېر اوسېدونکي د ژمي موسم په رانږدې کېدو سره د سون توکو د بیو شکایت کوي او وایي چې د هغو د پېرلو وس نه لري. دوی وايي، د ژمي په رارسېدو سره د سون توکو د بیو لوړېدل تل د کورنیو له جدي ستونزو دي؛ خو د خلکو خراب اقتصادي وضعیت او د پېرلو د توان کمښت دا اندېښنې لا زیاتې کړې دي. د دغو اوسېدونکو په وینا، ان که د سون توکو بیې راټیټې هم شي، بیا هم ډېرې بېوزلې کورنۍ د هغو د پېرلو توان نه لري.
د کابل اوسېدونکی غلامرسول وايي، د بیو د معلومولو لپاره د لرګیو څو پلورنځیو ته ورغلی، خو د مالي وس د نشتوالي له امله ونه توانېد چې په خپلو شته پیسو د اړتیا وړ لرګي واخلي.
غلامرسول زیاتوي: «د لرګیو ډېرو پلورنځیو ته ولاړم، خو د پېرلو وس مې نه درلود. بېکاري زیاته شوې او زه خپله هم ناروغ یم. طالبان باید له بېوزلو خلکو سره مرسته وکړي.»
د کابل بل اوسېدونکی زمان وايي، د لرګیو بیه د تېر کال پرتله لوړه شوې او دې چارې د ژمي موسم په رانږدې کېدو سره د بېوزلو کورنیو اندېښنې زیاتې کړې دي. د هغه په وینا، له اقتصادي ستونزو او د مالي وس له نشتوالي سره سره، ډېرې کورنۍ اړې دي چې په هره ممکنه لاره د ژمي لپاره اړین سون توکي برابر کړي. هغه وايي: «د لرګیو بیه د تېر کال پرتله لوړه شوې ده. خلک بېوزلي دي او د پېرلو توان نه لري؛ خو بله لاره هم نه لري او اړ دي چې د ژمي سون توکي واخلي.»
د کابل بله اوسېدونکې هدیه، چې د اووه کسیزې کورنۍ سرپرستي پر غاړه لري، وايي، د لومړنیو توکو او سون توکو د بیو د لوړېدو له امله له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ دي او ان د خپلې کورنۍ د لومړنیو خوراکي اړتیاوو د پوره کولو توان هم نه لري. هغه وايي: «له ډېرو ستونزو سره مخ یو. د هر څه بیې لوړې شوې او د پېرلو وس نه لرو. سږ کال د خوراکي توکو او سون توکو په ګډون د ټولو توکو بیې د پام وړ لوړې شوې دي.»
د کابل اوسېدونکی عبدالرازق وايي، د سون توکو د بیو لوړېدل له هغو مهمو ستونزو دي چې هر کال د ژمي په رارسېدو سره خلک له لا ډېرو ستونزو سره مخ کوي. هغه زیاتوي، د هوا په سړېدو او د ژمي په رانږدې کېدو سره د سون توکو برابرول د کورنیو پر یوې اصلي اندېښنې بدلېږي او د دغو توکو د بیو لوړېدل پر خلکو، په ځانګړي ډول پر بېوزلو کورنیو اقتصادي فشار زیاتوي.
هغه وايي: «د ژمي په رارسېدو سره هوا سړېږي او په دې موسم کې د خلکو یوه مهمه ستونزه د سون توکو برابرول دي. د سون توکو د بیو لوړېدل هم د خلکو ستونزې زیاتوي.»
د کابل بل اوسېدونکی پروېز (مستعار نوم) وايي، ان که سون توکي ارزانه هم وي، د ده په ګډون د خلکو خراب اقتصادي وضعیت د هغو پېرل سخت کړي دي. هغه وايي: «موږ چې ورځني مزدوران یو، له ډېرو ستونزو سره مخ یو. د خوراک، د کور د کرایې او د ناروغیو د درملنې لګښتونه په ډېرې سختۍ برابرولای شو. اوس د سون توکو د بیو لوړېدو هم زموږ پر ستونزو بل اقتصادي فشار ورزیات کړی دی.»
هغه زیاتوي: «له طالبانو غواړو چې له همدا اوسه، د ژمي تر رارسېدو مخکې نرخپاڼه وټاکي او پر بیو څارنه وکړي، څو ټول خلک وکړای شي د اړتیا وړ سون توکي واخلي؛ که نه، بېوزله خلک به یو ځل بیا د خپلو کورونو د تودولو لپاره له بوټانو، پلاستیک، څرمنو او ورته نورو توکو کار واخلي.»
دا په داسې حال کې ده چې د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان او د خوړو نړیوال پروګرام د تېرې میاشتې په وروستیو کې خبرداری ورکړی و چې اټکل کېږي د روان ژمي پر مهال به په افغانستان کې ۱۹.۲ میلیونه کسان د خوړو له سختې ناامنۍ سره مخ شي او په ۲۰۲۷ کال کې به د خوارځواکۍ پېښې زیاتې شي.
دغو سازمانونو په یوه راپور کې ویلي وو چې د نومبر او اپرېل میاشتو ترمنځ به د افغانستان ۳۸ سلنه وګړي د خوړو له سختې نا امنۍ سره مخ شي.
په افغانستان کې د ملګرو ملتونو د بشري مرستو د همغږۍ دفتر (اوچا) هم د تلې پر ۲۸مه خبرداری ورکړی و چې د ژمي په رارسېدو سره اټکل کېږي په افغانستان کې شاوخوا ۱۹ میلیونه کسان د لوږې له ګواښ سره مخ شي.
د اوچا ویاندې اولګا چروکو ویلي وو چې په افغانستان کې نږدې ۱۶ میلیونه کسان د خوړو له کړکېچنې ناامنۍ سره مخ دي او ۳.۴ میلیونه نور په بېړني وضعیت کې ژوند کوي.
