په هلمند کې یو شمېر اوسېدونکي او د طالبانو تر کنټرول لاندې د دولتي ادارو مسوولان وايي چې ان د ښځو لپاره د ځانګړو بستونو د ډکولو لپاره د دوولسم ټولګي د فارغو ښځو موندل هم ستونزمن او په ځینو مواردو کې ناشوني شوي دي. دوی وايي، یو شمېر موسسې او د طالبانو تر کنټرول لاندې دولتي ادارې په ځلونو خپل بستونه اعلانوي؛ خو د ګومارنې د شرایطو له اسانه کولو سره سره، په دې ولایت کې د دوولسم ټولګي داسې فارغه ښځه نه موندل کېږي چې دغو بستونو ته غوښتنلیک ورکړي.
په هلمند کې د یوې موسسې د بشري سرچینو مسوول وايي، ښځو ته په ځانګړو شویو بستونو کې نارینه ګومارل شوي دي. د هغه په وینا، دوی ونه توانېدل چې دغو بستونو ته ان یوه د دوولسم ټولګي فارغه ښځه پیدا کړي او په پای کې اړ شول چې د ښځو پر ځای نارینه وګوماري.
د بشري سرچینو دغه مسوول زیاتوي چې دغې موسسې په یو بل مورد کې څو بستونه د ښځو لپاره اعلان کړي وو؛ خو له دوه ځله اعلان وروسته یې یوازې څلور د دوولسم ټولګي فارغې ښځې پیدا کړې.
هغه وايي: «ټولې هغه ادارې چې ښځینه کارکوونکو ته اړتیا لري، په ډېرې سختۍ کولای شي داسې نجونې پیدا کړي چې تر دوولسم ټولګي یې زده کړې کړې وي. څه موده مخکې مو دوه ځله د ښځو اړوند بستونه اعلان کړل او شرایط یې هم ډېر ساده وو؛ خو له بده مرغه ونه توانېدو داسې نجونې پیدا کړو چې تر دوولسم ټولګي یې زده کړې کړې وي.»
په همدې حال کې، په هلمند کې د یو شمېر نورو ادارو مسوولان هم ورته څرګندونې کوي او وايي چې په دې ولایت کې د تحصیل کړو ښځو شمېر ورځ تر بلې کمېږي. د دوی په وینا، د عامې روغتیا ریاست، د احصایې او معلوماتو اداره، بانکونه او د طالبانو تر کنټرول لاندې یو شمېر نورې ادارې چې ښځینه کارکوونکو ته اړتیا لري، نه شي کولای د خپلو اړوندو بستونو لپاره تحصیل کړې ښځې، یا ان د دوولسم ټولګي فارغانې، پیدا کړي.
د طالبانو تر کنټرول لاندې د هلمند د عامې روغتیا په ریاست کې یوه سرچینه وايي چې په دې ولایت کې یو شمېر خصوصي موسسو هغو نجونو ته هم د قابلګۍ په برخه کې د زدهکړې اسناد ورکړي چې ان ښوونځي یې نه دی لوستی.
دغه سرچینه وايي، هغه نجونې چې ځینو خصوصي موسسو د پیسو په بدل کې ورته اسناد برابر کړي، اوس د کاري تجربې پر بنسټ د هلمند په روغتیايي مرکزونو کې دندې ترسره کوي. د دې سرچینې په وینا، د هلمند په ډېرو روغتیايي مرکزونو کې داسې ښځې په مسلکي بستونو کې کار کوي چې ان د خپل نوم د لیکلو وړتیا نه لري.
دغه سرچینه وايي: «په هلمند کې وضعیت ډېر خراب شوی دی. د روغتیا او ادارو په برخو کې مسلکي بستونه غیرمسلکي کسانو نیولي دي. په روغتیايي مرکزونو کې ډېرې داسې نجونې شته چې ان خپل نوم نه شي لیکلای، خو د قابلې په توګه کار کوي. ځینې دغه نجونې په هلمند کې له خصوصي مرکزونو فارغې شوې او د قابلګۍ اسناد لري، خو د خپل نوم د لیکلو وړتیا نه لري. لامل یې دا دی چې ښوونځي تړل شوي او ټولنه پر بل لوري روانه ده. په راتلونکې کې به هم ووینئ چې د مجبوریت له امله به نالوستي کسان په مسلکي بستونو کې کار کوي.»
د هلمند یو اوسېدونکی دلمحمد وايي چې د نجونو پر زدهکړو بندیز یوازې د اوسنیو زدهکوونکو پر ژوند اغېز نه کوي، بلکې په راتلونکې کې به په دې ولایت کې د مسلکي کادرونو د کمښت لامل هم شي.
هغه وايي، که نجونو ته د زدهکړو د دوام اجازه ورنه کړل شي، په راتلونکو کلونو کې به د ښځینه ښوونکو، روغتیايي کارکوونکو، قابلو، نرسانو او نورو مسلکي ښځینه کارکوونکو کمښت لا ډېر شي. د هغه په وینا، په هلمند کې ډېرې کورنۍ غواړي لوڼې یې زدهکړې وکړي، خو د ښوونځیو تړل کېدو دغه فرصت ترې اخیستی دی.
د هلمند دغه اوسېدونکی زیاتوي: «موږ اوس د دې بندیز پایلې په خپلو سترګو وینو. هغه نجونې چې باید نن ښوونکې، ډاکترانې، قابلې او نورې مسلکي کارکوونکې وای، په کورونو کې پاتې دي. که د نجونو د زدهکړو دروازې ژر تر ژره پراننیستل شي، څو کاله وروسته به د مسلکي ښځینه کارکوونکو موندل لا سخت شي.»
په همدې حال کې، د هلمند یوه پیغله نجلۍ چې له شپږم ټولګي وروسته له زدهکړو بېبرخې شوې، وايي چې د ښوونځي تړل کېدو د هغې د راتلونکي ټول پلانونه له منځه وړي دي.
د لسم ټولګي زدهکوونکې حافظه وايي هغه مهال چې په ښوونځي کې یې زدهکړې کولې، هیله یې لرله چې خپلې زدهکړې تر دوولسم ټولګي ورسوي او وروسته په پوهنتون کې هم دوام ورکړي؛ خو د نجونو پر زدهکړو بندیز د هغې دا هیله نیمګړې پرېښې ده.
له زدهکړو بېبرخې شوې دغه زدهکوونکې وايي چې د ښوونځي له تړل کېدو وروسته ډېرې ورځې په کور کې تېروي او د دې وضعیت تر ټولو سخته برخه ورته دا ده چې له خپلو همزولو نجونو سره د زدهکړو او راتلونکي په اړه خبرې کوي، په داسې حال کې چې خپله نور ښوونځي ته د تګ اجازه نه لري.
حافظه وايي: «هر سهار چې له شپږم ټولګي د ټیټو ټولګیو نجونې وینم چې د ښوونځي یونیفورم یې اغوستی وي، زړه مې غواړي چې زه هم له هغوی سره ښوونځي ته لاړه شم. څو کاله کېږي چې انتظار باسو، خو لا هم نه پوهېږو چې کله به بیا د زدهکړو د دوام اجازه راکړل شي. زه نه غواړم خپلې زدهکړې له لاسه ورکړم؛ غواړم بېرته ښوونځي ته لاړه شم او خپل راتلونکی جوړ کړم.»
طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې د نجونو پر مخ د ښوونځیو او پوهنتونونو دروازې تړلې او ښځې یې هم له کار، زدهکړو، په ټولنه کې له حضور او د ټولنیز ژوند په بېلابېلو برخو کې له ګډونه منع کړې دي.
