په هلمند کې ځينې کروندګر وايي، له پاکستان سره د افغانستان د سوداګریزو لارو د تړل کېدو له امله یې د کرنیزو محصولاتو، په ځانګړي ډول د مالوچو بیه چې پخوا یې ښه بازار درلود، په بېساري ډول راټیټه شوې او بزګران نه شي کولی د خپلو کرنیزو محصولاتو د کرلو او راټولولو لګښتونه پوره کړي.
ګل محمد چې کروندګر دی، وايي د کیمیاوي سرې، کرنیزو درملو او نورو اړینو توکو د بیو لوړېدل او ټیټ کیفیت یې هغه ستونزې دي چې د کرنیزو فعالیتونو لګښتونه یې زیات کړي دي. د هغه په وینا، په تېرو کلونو کې چې له پاکستان سره د افغانستان سوداګریزې لارې پرانیستې وې، د مالوچو له پلوره یې یو څه ګټه ترلاسه کوله؛ خو سږ کال یې راټول شوي مالوچ په کورونو کې پاتې دي او پېرودونکي نه لري.
دا کروندګر زیاتوی: «سږ کال د مالوچو بازار ډېر خراب شوی دی. پخوا چې له پاکستان سره مو سوداګریزې لارې پرانیستې وې، د مالوچو له پلوره مو یو څه ګټه ترلاسه کوله؛ خو اوس لارې تړل شوې دي، زموږ محصولات په کورونو کې پاتې دي او پېرودونکي نه ورته موندل کېږي. د کیمیاوي سرې، کرنیزو درملو او نورو اړینو توکو بیې هم لوړې شوې دي؛ له همدې امله نه شو کولی خپل لګښتونه بېرته ترلاسه کړو.»
یو بل کروندګر جانآغا بیا وايي، اوسنی حالت ورته ډېرې ستونزې جوړې کړې او نه پوهېږي چې د ځمکو حاصلات څنګه په مناسبه بیه وپلوري. هغه زیاتوي: «اوسنی وضعیت زموږ بزګرانو لپاره ډېر ستونزمن دی. د ځمکو د چمتو کولو، سرې، درملو او نورو کرنیزو توکو د پېرلو لپاره ډېر لګښتونه کوو؛ خو کله چې خپل محصولات راټولوو، په بازار کې مناسبه بیه نه لري. نه پوهېږو چې څنګه خپل محصولات وپلورو او د یو کال لګښتونه څنګه پوره کړو.»
د هلمند په سوداګریز بازار کې د مالوچو سوداګر حاجي احمدشاه وايي، د مالوچو د حاصلاتو د راټولولو له فصل سره هممهاله په بازار کې د دغه محصول بیه په بېساري ډول راټیټه شوې ده. د هغه په وینا، د سږنیو حاصلاتو ترڅنګ د تېر کال د مالوچو یوه برخه هم د هلمند په ګودامونو کې پاتې ده او نه پوهېږي چې د پلور لپاره یې کوم بازار ته ولېږدوي.
دغه سوداګر وايي: «د مالوچو د راټولولو د فصل پر مهال په بازار کې د دغه محصول بیې په بېساري ډول راټیټې شوې دي. پخوا د یوه من مالوچو بیه له ۲۵۰ تر ۳۵۰ افغانیو پورې رسېده؛ خو اوس د پېرودونکو د کمښت او د سوداګریزو لارو د تړل کېدو له امله یې بیې په څرګند ډول راټیټې شوې دي. د تېر کال د مالوچو یوه برخه هم لا زموږ په ګودامونو کې پاتې ده او نه پوهېږو چې په کوم بازار کې یې وپلورو.»
د هلمند د سوداګرۍ خونې مسوولان وايي، له پاکستان سره د سوداګریزو او ټرانزیټي لارو تړل کېدو د دغه ولایت د کرنیزو محصولاتو د بیو د راټیټېدو لامل شوی دی.
د هلمند د سوداګرۍ خونې مرستیال عطامحمد اخلاقي وايي، د سونتوکو د بیو لوړېدل هم یو له هغو عواملو څخه دي چې د هلمند پر مالوچو یې ناوړه اغېز کړی دی. هغه زیاتوي چې هڅه کوي چین، ایران، ترکیې، ازبکستان او یو شمېر نورو هېوادونو ته د صادراتو لپاره د بدیلو لارو په موندلو د هلمند د مالوچو د لېږد لپاره لاره برابره کړي.
اخلاقي وايي: «د لویو لارو تړل کېدو او له بهرنیو هېوادونو سره په سوداګریزو اړیکو کې محدودیتونو د هلمند پر کرنیزو محصولاتو ناوړه اغېز کړی دی. د سونتوکو د بیو لوړېدو هم د لېږد رالېږد لګښتونه زیات کړي او په پایله کې یې د مالوچو بازار پیکه کړی. هڅه کوو چې د چین، ایران، ترکیې، ازبکستان او یو شمېر نورو هېوادونو له لارې د هلمند د مالوچو لپاره بدیل صادراتي بازارونه پیدا کړو، څو سوداګر وکولای شي خپل محصولات بهرنیو بازارونو ته ولېږدوي.»
