د کـورونا مدیـریت؛ د ولسمشر لومړیتوب

په افغانستان او سیمه کې د کورونا ویروس د پراختیا په اړه د رپوټونو او له دې امله د تلفاتو له زیاتوالي وروسته، ولسمشر غني ددغه ویروس د دوهمې څپې د مدیریت لپاره چمتووالي ته ډېر پام کړی دی.
له کورونا ویروس سره مبارزه او د ناوړه پایلو مخنیوی د افغان حکومت لومړیتوب ګڼل کېږي.
ولسمشر محمد اشرف غني د لیندۍ د ۱۴مه تر ماښانه د کورونا ویروس له دوهمې څپې سره د مبارزې او د پایلو د مخنیوي د لاروچارو د ارزولو په موخه، اته ناستې لرلې او له کورونا ویروس سره د مبارزې په اړه یې د ملګروملتونو د عمومي اسمبلې له ناستې سره خپل نظریات شریک کړل.
ولسمشر باوري دی چې ستونزې باید په هغو اصلي برخو کې چې خلکو ته خدمات رسوي، ولټول شي. له همدې امله نوموړی په خپله کله کله د عامه خدماتو له کارکوونکو او امنیتي ځواکونو سره خبرې کوي او یا یې د کار له ځایونو لیدنه کوي.
په دې لړ کې ولسمشر له افغان جاپان روغتون څخه لیدنه وکړه چې په کابل کې د کووېد نولس ناروغانو د درملنې اصلي مرکز دی. د ولسمشر غني موخه دا وه چې په مستقیمه توګه ستونزې وویني او د اوارولو لپاره یې عملي ګامونه پورته شي.
ولسمشر تېره اونۍ د ولایتونو د روغتیا له رئیسانو، او د مرکزي او حوزوي روغتونونو له چارواکو سره آنلاین او حضوري ناستې لرلې. همداراز ولسمشر په دې اړه د ستونزو، وړاندیزونو او نظریاتو په سلګونه پاڼې وارزولې.
د ولسمشر ارزونو وښودله چې هېوادوالو ته د وړیا خدماتو وړاندې کول چې په اساسي قانون کې لیکل شوي ډیری روغتونونه یې جدي بودیجوي ستونزو سره مخ کړي دي. یو شمېر روغتونونه د مالي لګښتونو د نشتوالي له امله آن د تړل کېدو له خطر سره مخامخ شوي دي.
ددې ترڅنګ ډېری روغتونونه د ګمارنو او د مالي لګښتونو په برخو کې د صلاحیتونو له محدودیت سره مخامخ دي.
د ولسمشر د ارزونې له مخې، د ډېری روغتونونو د بودیجې وړاندیزونه د عامې روغتیا وزارت له خوا نه دي منل شوي.
څېړنې ښيي چې د اکسیجن د تولید او کورونا د دوهمې څپې د مدیریت لپاره د ډېری دولتي روغتونونو د چمتووالي اقدامات ډېر کمزوري دي.
که څه هم د کورونا ویروس دوهمه څپه په خپرېدو ده؛ خو د تېرو لسو میاشتو ستونزې باید اوارې شوې وای چې په روغتونونو کې د اکسیجن نشتوالی ستونزه یې یوه بیلګه ده.
څېړنو ښودلې چې د کورونا ویروس د لومړۍ څپې پرمهال مرستندویه موسسې د افغانستان د روغتونونو لپاره د اړتیا وړ اکسیجن په برابرولو نه دي بریالۍ شوې.
په ولایتونو کې روغتونونه د بودیجې په مصرف کې له پراخو ستونزو سره مخامخ دي. د روغتيايي خدماتو لپاره په بیړنۍ حالت کې په بیړه تصمیم نشي نیولی. د ولایتونو روغتیايي چارواکي د واک له نشتوالي شکایت لري.
د ستونزو د حل لپاره اقدامات
ولسمشر غني د قضایيه قوې او لویې څارنوالۍ له چارواکو سره کتلي چې په بیړنيو حالاتو کې چارواکو ته د واکونو د ورکولو قانوني معیارونه روښانه کړي. عدلي او قضايي کمیټې ته یوه اونۍ وخت ورکړ شوی چې په بیړنيو حالاتو کې د ستونزو د اواري لپاره قانوني حل لارې ولټوي.
له دې سره په یو وخت په دغه مقرره کې د ولایتونو روغتیايي چاروکو ته واک ورکړل شي چې په ولایتونو کې د روغتونونو چارواکي د مسوولیت ترڅنګ د تدارکاتو عمومي واک هم ولري.
په مرکز او ولایتونو کې د روغتیايي مرکزونو د فعالیتونو د همغږۍ سیستم د جوړولو حکم ورکړ شو او له هېواده بهر د روغتیایي متخصصینو د همکارۍ د میکانیزم برابرولو لپاره طبي عالي شورا ته دنده وسپارل شوه.
په همدې توګه په هغه ناسته کې چې ولسمشر د یونیسف، نړیوال بانک او د آسیا د پراختیايي بانک له چاروکو سره لرله ددغو بنسټونو له خوا له افغانستان سره نوې ژمنې اعلان شوې.
د نړیوال بانک او د آسیا د پراختیایي بانک چاروکو د کورونا د دوهمې څپې د مدیریت په اړه د کورونا ویروس د واکسین په برخه کې د مالي ملاتړ لپاره د نړیوالې ټولنې د ژمنې خبر ورکړ.
ټاکل شوې د کورونا ویروس له دوهمې څپې سره د مبارزې په لومړي پړاو کې به په افغانستان کې د واکسینو له ۲۰ تر ۴۰ سلنه لومړني پروګرامونه عملي شي.