په دې راپور کې د یوې داسې کورنۍ کیسه انځور شوې چې له اقتصادي تنګسې د وتلو په هڅه کې یې د کور ټول وسایل پلورلي او دوه ځله یې هڅه کړې ده چې ایران ته کډواله شي. د دې کورنۍ غړي وايي، دواړه ځله له پولې تر اوښتو وروسته بېرته افغانستان ته راستانه کړای شوي دي. اوس، د دغو هڅو له ناکامېدو او د کورنۍ د شتمنیو له لاسه ورکولو وروسته، د دې ښځې مېړه چې د درېیم ځل لپاره یوازې ایران ته تللی، درې اوونۍ کېږي چې ورک دی. کورنۍ یې د هغه له برخلیکه ناخبره، له بېوزلۍ او نامعلوم راتلونکي سره مخ ده.
زینب ( مستعارنوم) وايي، ایران ته د کډوالۍ د لګښتونو د برابرولو لپاره یې مېړه د کور ټول وسایل پلورلي دي؛ خو له خپلو ماشومانو سره ایران ته د تګ لپاره د هغې دوه ځله هڅې ناکامې شوې او له هغو شتمنیو څخه یې هم هېڅ نه دي پاتې شوي چېلرلې یې. د هغې په وینا، اوس ان د ځان او خپلو ماشومانو لپاره د جامو د اخیستو وس هم نه لري او د مېړه تر ورکېدو وروسته له سختو اقتصادي ستونزو سره مخ شوې ده.
دا مېرمن زیاتوي چې دوه ځله له پولې تر بېرته رااړولو وروسته یې نور د دې سفر د بیا کولو مالي توان نه درلود. له همدې امله یې مېړه له پاتې پیسو او هغو پیسو سره چې له خپلو وروڼو یې پور کړې وې، یوازې ایران ته روان شو؛ خو درې اوونۍ کېږي چې د هغه د برخلیک په اړه هېڅ خبر نشته.
زینب وايي: «مېړه مې د کور ټول وسایل وپلورل او یوازې موږ هر یوه ته یې دوه جوړې جامې پرېښودې. زه او مېړه مې له خپلو درېیو ماشومانو سره دوه ځله په قاچاقي لاره ایران ته لاړو؛ خو سره له دې چې له پولې اوښتي وو، ایراني پوله ساتونکو ونیولو او بېرته یې افغانستان ته راواړولو. له هغې وروسته مو نور د تګ لپاره پیسې نه لرلې. مېړه مې له پاتې ۵۰۰ زره افغانیو سره ایران ته روان شو. څو ورځې وروسته یې له یوې ناپېژندې شمېرې زنګ راوهلی و او راته یې وویل چې له وروڼو یې ۱۵ زره افغانۍ پور کړې دي او پیسې ورولېږم. له هغې ورځې چې پیسې مې ورولېږلې، درې اوونۍ تېرېږي او له هماغه وخته تر اوسه یې د ژونديوالي یا برخلیک په اړه هېڅ معلومات نه لرم.»
د زینب په وینا، مېړه یې تر دې مخکې هټیوال و؛ خو د طالبانو تر واکمنېدو او د دې ډلې د مالي غوښتنو له زیاتېدو وروسته، له اقتصادي ستونزو سره مخ شو. د هغې په خبره، په دغو غوښتنو کې داسې پیسې هم شاملې وې چې د مېړه له وسه یې پورته وې. نوموړې زیاتوي چې مېړه یې ان د هټۍ د کرایې د ورکړې توان نه درلود او په پای کې اړ شو خپله هټۍ وتړي. له هغې وروسته یې د کورنۍ د لګښتونو د برابرولو لپاره د کراچۍ چلولو ته مخه کړه؛ خو د کورنۍ اقتصادي وضعیت ښه نه شو او ژوند یې لا پسې سخت شو.
دا مېرمن وايي: «مېړه مې ټولې لارې وازمویلې، خو هېڅ یوې پایله ورنه کړه. په پای کې یې وویل چې هر څه وپلورو او په پیسو یې ایران ته ولاړ شو، هلته کار وکړو او نوی ژوند پیل کړو. خو اوس د دې پر ځای چې نوی ژوند جوړ کړم، هر څه مې له لاسه ورکړي دي. هېڅ شی راته نه دي پاتې شوي او له خپلو درېیو ماشومانو سره د مور کور ته راغلې یم. زما د مور اقتصادي وضعیت هم ښه نه دی، خو له هغې سره له اوسېدو پرته بله چاره نه لرم. هوا سړه شوې او ماشومان مې تودې جامې نه لري. ان ۱۰۰ افغانۍ هم نه لرم چې ورته جامې واخلم، نو د هغوی د نورو اړتیاوو پوره کولو خو لا پرځای پرېږده.»
د زینب مور پښتونګل وايي چې نږدې یوه میاشت کېږي چې لور یې له خپلو درېیو ماشومانو سره د هغې په کور کې ژوند کوي. د هغې په وینا، د خپلې کورنۍ اقتصادي وضعیت یې هم ستونزمن دی؛ مېړه یې د زړښت له امله د سترګو لید له لاسه ورکړی او دوی د درملنې او ژوند د لګښتونو د برابرولو توان نه لري.
هغې وویل: «د خپل مېړه د درملنې پیسې نه لرم، ان د خپل علاج وس هم نه لرم. اوس مې لور هم له خپلو درېیو ماشومانو سره کور ته راغلې ده. زوی مې خپله کورنۍ لري او په مزدورۍ زموږ د کور لګښتونه هم برابروي. یوازې یوه کوټه لرو او ټول په هغې کې ژوند کوو. د لور ژوند مې هم پاشل شوی او مېړه یې هم ورک دی. که په هېواد کې د کار زمینه او د ژوند د لګښتونو د برابرولو فرصتونه موجود وای، نو ولې به زما د لور مېړه اړ کېده چې په هر ډول شرایطو کې هېواد پرېږدي؟»
د زینب خور ذاکره وايي چې د خور ستونزمن وضعیت یې سخته خواشینې کړې ده. د هغې په وینا، د خپلې خور د کړاوونو او بېوسۍ لیدل، په داسې حال کې چې ورسره د مرستې کولو وس نه لري، پر هغې سخت روحي فشار راولي.
هغې وویل: «زما خپل اقتصادي وضعیت هم ښه نه دی؛ خو بیا مې هم د خپلو ماشومانو کارول شوې جامې د خپلې خور ماشومانو ته ورکړې، ځکه هغوی ان د اغوستلو لپاره کافي جامې نه لري. د خپلو سترګو په وړاندې د خور د کړاوونو لیدل، په داسې حال کې چې هېڅ مرسته ورسره نه شم کولای، راته ډېر سخت دي. د خور مې اقتصادي وضعیت تر دې مخکې هم ښه نه و، خو لږ تر لږه د اوسېدو لپاره یې سرپناه، د اغوستلو لپاره جامې او د خوړلو لپاره ډوډۍ درلوده. اوس یې نه یوازې د کور وسایل له لاسه ورکړي، بلکې مېړه یې هم ورک دی او له خپلو ماشومانو سره په خورا سختو شرایطو کې ژوند کوي.»
په همدې حال کې، د کډوالۍ چارو کارپوهه آصفه ستانکزۍ وايي چې بېوزلي، بېکاري، ناامني، ټولنیز محدودیتونه او د راتلونکي لپاره د روښانه لرلید نشتوالی هغه مهم لاملونه دي چې کورنۍ کډوالۍ ته اړ باسي.
د هغې په وینا، په داسې شرایطو کې د خلکو بنسټیز حقونه، لکه د انساني کرامت، امنیت، سرپناه، زدهکړې، روغتیايي خدمتونو او د ژوند د لګښتونو د برابرولو د فرصتونو حقونه له جدي ګواښ سره مخ کېږي. نوموړې زیاتوي: «هر کډوال حق لري چې تر اېستل کېدو مخکې له یوه عادلانه او مناسب قانوني بهیره برخمن شي. هغو سیمو ته د خلکو بېرته لېږل چې هلته د شکنجې، ځورونې یا جدي زیان له واقعي خطر سره مخ وي، د جبري بېرته نه ستنولو د اصل نقض کېدای شي. هر دولت چې د خلکو د اېستلو اقدام کوي، مکلف دی چې د هغوی بشري حقونه رعایت کړي او تر بېرته ستنولو مخکې د احتمالي خطرونو او بېرته ستنېدو د پایلو جدي ارزونه وکړي.»
دا په داسې حال کې ده چې څه موده مخکې یو شمېر افغان کډوالو له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې له ایرانه ترکیې ته پر لاره د انسانانو د قاچاق کوونکو له دوکې او باج اخیستنې شکایت کړی و. هغوی ویلي وو چې د انسانانو قاچاق کوونکي په بېلابېلو ژمنو د افغانستان ځوانان هڅوي چې د ایران له لارې ترکیې ته کډوال شي او د هر کس د لېږدولو په بدل کې له څلورو تر پنځو زرو ډالرو اخلي. خو د دغو کډوالو په وینا، قاچاق کوونکي یې ځینې کسان د دې پر ځای چې خپل منزل ته ورسوي، د ایران په دښتو کې پرېږدي او داسې ورته ښيي چې ګواکې د ترکیې خاورې ته رسېدلي دي.
