توپان چیغې وهلې، د سمندر اوبو له بېړۍ سره پهلواني کوله. توند باد د څپو پر سر راپورته شوي څاڅکي د مساپرو پر مخونو ورشيندل. بېړۍ، لکه په شرابو نشه پېغله، کاواکه یوې خوا بلې خواته کږېده. اسمان تورو وریځو پوښلی و او د بېړۍ د لرګیو خرپا ختله، توپان به یو ځل هووو کړ او بېړۍ به پر څپو وروختله …
په بېړۍ کې دننه مساپر په ډلو ډلو سره ویشل شوي وو، هر چا خپل قومیان او د خپلې ژبې ویونکي سره راغونډ کړي وو، یوه قوم بل ته ویل : د بېړۍ هغه اړخ چې موږ په کې اوسو باید ټینګ شي، نود بېړۍ د هغې بلې څنډې تختو ته اړتیا شته، موږ ورځو چې تختې رابېلې کړو، دوهم قوم ورته په غوسه وویل: موږ به هېڅکله پرې نه ږدو، چې زموږ برخه تختې رابیلې کړئ، دا برخه تختې زموږ دي.
درېیم قوم ویل، په بېړۍ کې زموږ ځای سم نه دی، زموږ شمېر زیات او ځای مو تنګ دی، موږ ته نور ځای راکړئ او که نه دبېړۍ دا برخه به ماته کړو.
څلورم قوم ویل: زموږ د ماشومانو ساړه کیږي، موږ به د خپلې برخې لرګینې تختې رابېلې کړو، چې اور پرې بل کړو او که نه ماشومان به مو یخني ووهي…
له مساپرو څخه هرې ډلې چیغې وهلې، سوکان یې اسمان ته پورته کړي وو او بله ډله یې ګواښله، د ځینو ډلو مشران لا له پخوا څخه سره لاس او ګریوان شوي وو…
مرید وارخطا و، پوهېده، چې که هرډله تختو ته لاس واچوي، نو د سمندر د څپو غرونه به پر بېړۍ راننوځي او هر څه به د سمندر ګېډې ته ورننباسي. د خپل ببرسري پیر لمنه یې ونیوله: یا پیره دستګیره ! راورسېږه ! دا څه وینم؟
پیر کټ کټ وخندل، د خندا له لاسه لکه توپان وهلې بېړۍ کوږ وږ شو: دا خلک دا بېړۍ خپله نه بولي، یوازې هغه برخه خپله بولي، چې په کې اوسي. د دوی شعور لا دومره نه دی، چې پوه یې کړي؛ د بېړۍ ماته او ډوبېدا به دوی ټول ډوب کړي. دوی لا د دې پوهه نه لري، چې ټوله بېړۍ ژغورل بویه، نه د بېړۍ یو کونج.
او مرید پوه شو، چې:
ـ ګواښ په توپان کې نه، بلکې د مساپرو په ذهنونو کې پټ دی.
ـ کمزورتیا په بېړۍ کې نه، بلکې د بېړۍ والو په پوهه، ګډه اراده او ګډ شعور و عمل کې ده.
ـ او خطر په سمندر کې نه، بلکې د بېړۍ د مساپرو په ځانځانۍ کې دی.
ویروونکې دره وه، دواړو لوریو ته یې غرونو سرونه هسک کړي وو، دغرونو ترمنځ سیند په غوسه غړمبېده، پاس خونړیو ګوربتانو زمکې ته سترګې نیولې وې او په ښکار پسې ګرځېدل، دغو ګوربتانو یوازې د بنیادمانو غوښه خوړله. د پړانګانو پلونه هم پر ډبرو ښکارېدل، لکه څوشیبې مخکې یې چې څوک داړلي وي. مرید په خپل ببرسري پیر پسې روان و، په دره کې ځای ځای د تورو مغارو ترمخ نارینه بنیادمان ناست ښکارېدل له چا سره تېرې تورې وې او له چا سره هم نیزې، دغو انسانانو پیر او دهغه وېریدلي مرید ته په شک کتل، د مرید ویره شیبه په شیبه زیاتېده: یا پیره دستګیره !
دا کوم ځای ته راغلو؟ په دې خونړۍ دره کې خو هرڅه د مرګ بوی لري، هرڅه د وژلو تکل او هره شیبه د قتل لحظه ښکاري؟
ببرسری پیر ډاډه و، ویې خندل، کټ کټ یې په دره کې انګازې وکړې:
دا د امپراتورانو د مرګ دره ده ! د نړۍ د ځواکونو هدېره ! دلته هرڅوک چې په زور راشي، وژل کیږي. دا خلک خپل حاکمان هم وژني. د دې درې د اوسېدونکیو زورور نه خوښیږي. پړانګان، بازان او لیوان خو یې لاڅه چې سیند او غر یې هم داړل کوي، دې درې ته په زور راغلي ژوندی نه شي وتلای، خو هر زورور او هر غل دې درې ته یوازې په چل او شیطاني طلسمونو راتللای شي. د دې درې تاوتریخجن خلک ډېر ساده او بېخبره دي. غله او لوټمار چې په چینګو داړو ورته راشي نو دوی د خپلو مېرمنو جامې هم وروبښي. چې څوک یې د دین په نامه په قتل پسې راشي نو دوی غاړې ورته کېږدي او چې څوک یې د مېړانې غورې او باټې ورته وکړي، نو دوی خپل شته ور وبښي. د دغو بنیادمانو ماشومان او ښځې نه خوښیږي.
دوی له زده کړې څخه کرکه لري، دوی له هیچا د کورونو د جوړولو سبق نه اخلي او لاهم د غره په مغارو کې اوسیږي. بس خپل هرڅه ورته تر ټولو ښه ښکاري. لاتراوسه له وسلو سره ژوند کوي، د ژویو په څرمنو بدنونه پټوي او خوراک یې د ځناورو غوښې دي، که ځناور ونه مومي، نو د خپلو وروڼو او تربرونو غوښې هم خوري.
راځه ! مه ویریږه ! ما و تا د شیخۍ جامې اغوستي، دوی شیخانو ته څه نه وايي.
مرید حیران و او د لومړي ځل لپاره یې خپلو جامو ته په قدر وکتل، پوه شو، چې نن، د شیخۍ جامو د ده ژوند ژغورلی دی.
