۸صبح، کابل: د ملګرو ملتونو د خوړو او کرنې سازمان (FAO) ویلي چې په جون میاشت کې به په افغانستان کې د باران کچه له عادي کچې سره نږدې وي.
فایو چهارشنبه د غبرګولي پر ۱۳مه په افغانستان کې د کرنې او ورښت د څرنګوالي په اړه راپور خپور کړی دی.
د راپور له مخې، د ۲۰۲۶ کال د جون میاشتې د باران اټکل ښيي چې په عمومي ډول به په ټول افغانستان کې د باران شرایط له نورمال کچې سره نږدې وي، خو د شمالختیځې سیمې په ځینو برخو کې له نورمال څخه د پورته ورښت احتمال شته.
فایو ویلي چې د هېواد سویلي او لوېدیځې سیمې به د جون میاشتې د عادي اقلیمي الګو سره سم، وچې او کم ورښته وي.
په راپور کې خبرداری ورکړل شوی چې تیتاوپرک ورښتونه ښايي لنډمهاله خو شدید بارانونه رامنځته کړي چې له کبله یې په ځانګړې توګه د هېواد په شمالختیځو، ختیځو او سوېلختیځو سیمو کې د ناڅاپي سېلابونو او ږلۍ ګواښ زیاتېږي.
د فایو په خبره، دا ښايي کرنیزو محصولاتو او باغونو ته زیان ورسوي.
په دغه راپور کې په ځانګړې توګه د هېواد په لویدیځو او سویلي سیمو کې په اوړي کې د هوا تودېدو ته هم اشاره شوې ده.
فایو ویلي: «اټکل کېږي چې په دغو سیمو کې به د هوا د تودوخې لوړه درجه له ۳۵ سانتي ګرادو لوړه شي چې دا به د تبخیر او تعرق بهیر چټک کړي او د اوبو اړتیا به زیاته کړي، په ځانګړې توګه د هغو کرنیزو محصولاتو لپاره چې خړوبولو ته اړتیا لري.»
د راپور په یوه برخه کې راغلي چې د تودوخې له زیاتوالي سره سم د واورې کمښت ښايي د دوبي په وروستیو میاشتو کې د واورې د وېلې کېدو له امله رامنځته کېدونکې روانې اوبه محدودې کړي.
کرنه
د فایو د راپور په بله برخه کې د هېواد په بېلابېلو سیمو کې د کرنې وضعیت ارزول شوی دی.
فایو ویلي چې د لرې سنجش معلوماتو او اقلیمي شننې د بشپړولو لپاره، دغه سازمان په ټول افغانستان کې د ډلهییزو غونډو له لارې چټکه میداني سروې کړې ده.
په دې سروې کې د افغانستان په ټولو ۳۴ ولایتونه کې ۳۴۵ ډلهییزې ناستې شوې چې په هره ناسته کې له ۵ تر ۲۰ کسانو پورې ګډون کړی وو. ګډونوال تر ډېره تجربهلرونکي کروندګر، د سیمو مشران، مالداران، میرابان، ښوونکي، د پراختیایي شوراګانو غړي، سیمهییز سوداګر، روغتیايي کارکوونکي، وترنران او د کرنې او اوبولګولو مامورین وو.
د للمي غنمو وضعیت
د راپور له مخې، په کم ارتفاع او منځنیو سیمو کې د حاصلاتو راټولول پیل شوي، په داسې حال کې چې په لوړو سیمو کې کرنیز محصولات د پخېدو پړاو ته نږدې دي.
فایو ویلي چې ۶۵ سلنه ځوابورکوونکو د خاورې د رطوبت وضعیت مناسب بللی او شاوخوا ۶۴ سلنه یې د منځني یا ښه حاصل د راټولولو هیله څرګنده کړې ده.
د اوبیزو غنمو وضعیت
د فایو په راپور کې راغلي چې په ۶۱ سلنه طبیعي سیمو کې د اوبیزو غنمو وده عادي ده او په ۲۸ سلنه سیمو کې له معمول څخه مخکې راپور شوې ده.
فایو زیاته کړې چې اوبو لګولو ته لاسرسی کم شوی؛ داسې چې یوازې ۵۰ سلنه ځواب ورکوونکو د اوبو د کافي برابرېدو خبر ورکړی، په داسې حال کې چې دا شمېر تېرې میاشت ۷۷ سلنه و.
په راپور کې د کم ارتفاع سیمو د کروندګرو تر ټولو لویه ننګونه د ځمکې لاندې اوبو باندې تکیه او د دغو اوبو د کچې کمېدل بلل شوي دي.
د راپور په یوه برخه کې د اوړي په موسم کې د کرنیزو محصولاتو ستونزو ته اشاره شوې او راغلي چې د اوبو د کمښت له امله د دوبي محصولات محدود شوي دي.
په راپور کې ویل شوي چې په عمومي ډول میداني مشاهدې د کرنیزو شرایطو ښه وضعیت ښيي او په ډېرو سیمو کې د مثبت حاصل تمه شته.
په راپور کې د اوبو لګولو سیستمونو او د اوبو سرچینو ته هم اشاره شوې او راغلي چې له اوسط څخه د واورې د زیرمو کموالی، د اوړي د پیل له تودوخې او د جون میاشتې له عادي څخه لوړې درجې تودوخې ترڅنګ ښايي د اوبو لګولو فصل لپاره د واورې د وېلې کېدو له امله رامنځته کېدونکې اوبه نورې هم کمې شي.
د (FEWS NET) د معلوماتو له مخې، د افغانستان په ډېرو غرنیو سیمو کې د واورې د اوبو زیرمه د اوسط له کچې ټیټه ده.
په دې برخه کې بیا د هندوکش په حوزو، مرکزي لوړو سیمو او شمالختیځو حوزو کې د واورې شدید کمښت ته اشاره شوې ده.
په ټوله کې فایو په دغه راپور کې لیکلي چې د ۲۰۲۶ کال د جون میاشتې په پیل کې د افغانستان کرنیز وضعیت په ګڼو سیمو کې مناسب دی.
