د هرات ولایت یو شمېر اوسېدونکي وايي چې طالبانو یو ځل بیا د دغې ډلې د خوښې وړ حجاب د نه مراعاتولو په تور د ښځو او نجونو د نیولو بهیر سخت کړی دی. د دوی په وینا کورنۍ د طالبانو له وېرې او د ټولنیزو دودونو د فشار له امله نه شي کولای خپل غږ پورته کړي او ان چمتو نه دي چې په مستعارو نومونو هم له افغانستانه بهر رسنیو سره په دې تړاو خبرې وکړي. دوی ټینګار کوي چې په دغه ولایت کې د ښځو وضعیت خورا اندېښمنوونکی دی او ډېری ښځو له نیول کېدو د مخنیوي لپاره خپل تګ راتګ خورا کم کړی او عملاً په خپلو کورونو کې بندیاني شوي دي.
په هرات کې یوه نجلۍ چې نه غواړي نوم یې په دې راپور کې یاد شي وايي: «په وروستیو ورځو کې د هرات له ۶۴ متره سیمې څو ښځې او نجونې د چادرۍ یا بورقې د نه لرلو په تور نیول شوې دي. کورنیو خپلو نجونو ته ویلي که چېرې ونیول شوې نو کور ته دې زنګ نه وهي. همداراز ځینې کسان د هغو ښځو او نجونو د ځانوژنې خبرې کوي چې له نیول کېدو وروسته یې نور ونه کړای شول چې رواني او ټولنیز فشارونه وزغمي. ډېری هغه ښځې چې نیول کېږي سپکاوۍ او توهین ورته کېږي او ان د خپلو کورنیو له خوا هم ورته په بده سترګه کتل کېږي؛ لکه د بدنامۍ او شرم نښه چې یې پر تندې لګېدلې وي.»
بله ښځه مژده (مستعار نوم) وایي چې کورنیو او ټولنیزو فشارونو ښځې له رواني پلوه له خورا سخت وضعیت سره مخ کړي دي. نوموړې زیاتوي: «د ټکسي او زرنج له څو چلوونکو سره مې خبرې وکړې. هغوی وویل هغه ښځې چې نیول شوې دي بشپړ حجاب یې درلود او یوازې د مانتو د اغوستلو له امله د امربالمعروف محتسبانو نیولې او له ځان سره یې بیولې دي.» د هغې په وینا ځینې ښځې ان د چادرۍ په اغوستلو او د ماسک له تړلو او د محرم له لرلو سره سره بیا هم هغو ځایونو ته له تګه ډډه کوي چې هلته د طالبانو د امربالمعروف او نهېعنالمنکر د محتسبانو د حضور احتمال وي.
دا ښځه زیاتوي: «زموږ د یوې خپلوې کورنۍ د چهارشنبې په ورځ ۶۴ متره سیمې ته تللې وه. د موټر له کښته کېدو سره سم یې لیدلي وو چې په سیمه کې دوه سپین ډوله ون موټر ولاړ وو؛ یوه موټر ښځې او بل نارینه نیول او له ځان سره یې بیول. دوو سرچینو دا هم تایید کړه چې یوې کورنۍ د خپلې نجلۍ د موندلو لپاره ډېرې منډې ترړې وکړې خو پر موندلو یې بریالي نه شول او لا هم د هغې د برخلیک په تړاو هیڅ معلومات نشته. په دې تړاو بېلابېلو روایتونه شته خو د ګواښونو له امله حقیقت ته لاسرسی خورا ستونزمن شوی او هیڅوک خبرو کولو ته چمتو نه دي.»
په هرات کې دا ښځې او نجونې وايي چې په دغه ولایت کې وضعیت لا هم اندېښمنوونکی دی او د نیولو بهیر د تېرو ورځو په څېر دوام لري. دوی ادعا کوي چې ځینو نیول شویو ښځو وروسته ځانوژنه کړې ده؛ خو دا پېښې د هغوی د کورنیو له خوا د شته وېرې او فشارونو له امله رسنیزې شوې نه دي.
په هرات کې یو ځایي خبریال وايي: «د یوې نجلۍ کورنۍ د هغې د موندلو لپاره ډېرې هڅې وکړې خو پيدا یې ونشوای کړای. په پای کې کورنۍ یې د خپل کور پر دروازه توره ټوټه وځړوله چې دا د نجلۍ د مړینې نښه وه.»
په هرات کې یوه نجلۍ نسترن (مستعار نوم) وایي: «په دې ورځو کې نور ان دا جرات نه شم کولای چې یوازې له کوره بهر ووځم. داسې احساس کوم چې هره ورځ زموږ په شاوخوا کې نور دېوالونه هم جوړېږي. پر ښځو او نجونو د طالبانو فشارونه ورځ تر بلې ډېرېږي او زه د دغو محدودیتونو له وېرې اوس ان کورس ته هم نه ځم؛ هغه ځای چې زما د زدهکړې یوازینۍ هیله وه.»
دا اندېښنې په داسې حال کې څرګندېږي چې طالبانو په هرات کې د وترنرۍ یو ډاکټر د خپلې مېرمنې د حجاب د څرنګوالي له امله نیولی او ډبولی دی. د سرچینو په وینا طالبانو په هرات کې د وترنرۍ ډاکټر په دې تور نیولی چې د مېرمنې حجاب یې د دغې ډلې له لوري له ټاکل شویو معیارونو سره سم نه و.
سرچینې زیاتوي چې د دغه ډاکټر مېرمن لومړی د طالبانو د خوښې وړ حجاب د نه لرلو له امله نیول شوې وه او هغه د موضوع د څېړلو او د خپلې مېرمنې د خوشې کولو لپاره طالبانو ته ورغلی و. د سرچینو په وینا د ورتګ پر مهال طالب جنګیالیو په زندان کې هغه ته سپکاوی کړی او له لفظي شخړې وروسته یې پخپله ډاکټر هم نیولی دی.
سرچینې وايي دا ډاکټر د طالبانو په توقیف ځای کې سخت ډبول شوی او د وهلو ډبولو په پایله کې یې د بدن څو برخې زیانمنې شوې دي. ویل کېږي چې د هغه روغتیایي وضعیت مناسب نه و او د روغتیایي وضعیت له خرابېدو وروسته روغتون ته لېږدول شوی دی.
دا اندېښنې په داسې حال کې څرګندېږي چې طالبانو د روان کال د غبرګولي میاشتې پر ۱۴مه په هرات کې د چادرۍ یا بورقې د نه اغوستلو په تور د ښځو او نجونو د نیولو او زنداني کولو امر کړی و. د طالبانو له دغه امر وروسته د هرات په جبرئیل سیمه کې یو شمېر ښځو اونارینه وو د غبرګولي پر ۱۹مه پراخ لاریونونه وکړل او د طالبانو د دغه ګام په غبرګون کې یې اعتراض وکړ خو طالبانو دا ولسي اعتراض وځپه. د طالبانو د ډزو له امله په دې پېښه کې یو شمېر اعتراض کوونکي ټپيان شول او دوه نور ووژل شول.
افغانانو د نړۍ په ډېری مهمو ښارونو کې د طالبانو د دغه ګام په غبرګون کې پراخ لاریونونه وکړل او په بېلابېلو هېوادونو کې یې اعتراضي پروګرامونه جوړ کړل. هغوی د جلا جلا پرېکړه لیکونو په خپرولو سره د طالبانو د واکمنۍ د پای ته رسېدو او د جنسیتي اپارټاید د په رسمیت پېژندلو غوښتنه کړې ده.
