د یوې ښځې له خوا پر بلې ښځې ظلم ښايي تر ټولو سخت درد وي چې پرې لیکل کېدای شي؛ په ځانګړې توګه هغه مهال چې یوې ښځې خپله یو مهال د رنځ خوند څکلی وي، خو په خپله خوښه یا ناخبرۍ یې پر بلې ښځې تپي. په افغانستان کې له کلونو راهیسې ګڼو نجونو او ښځو ته نه یوازې نارینهوو، بلکې کله کله ښځو هم داسې درد ورکړی چې یادونه یې دومره نه کېږي.
زه د همدغو نجونو له ډلې یوه یم. اتلس کلنه وم چې مور مې له لاسه ورکړه. د هغې په مړینې مې نه یوازې مور لاړه؛ بلکې د امنیت، پناه او ماشومتوب یوه برخه مې هم د تل لپاره له لاسه ورکړه. هغه کور چې مخکې راته د مور مانا لرله، نور پخوانی نه پاتې نه شو.
د مور له مړینې وروسته مې پلار د دې لپاره چې کورنۍ بېسرپرسته پاتې نه شي، بله ښځه وکړه. زه نه غواړم د پلار پر پرېکړې قضاوت وکړم. ښايي هغه هم د هر انسان په څېر د ژوند او خپلې کورنۍ د راتلونکې لپاره داسې پرېکړه کړې وي چې هغه مهال یې سمه ګڼله. خو ماته د بلې ښځې راتګ د یوازیتوب د یوه نوي پړاو پیل و.
مېره مې ظاهراً ارامه او عادي ښځه وه، خو اړیکه مو هېڅکله هغسې جوړه نه شوه چې یوه لور یې هیله لري. هغه چلند چې ښايي نورو ته کوچنی او بېارزښته ښکاره شي، د هغې نجلۍ لپاره چې تازه یې خپله مور له لاسه ورکړې وي، ډېر دروند تمامېدای شي. ما او وروڼو مې څو وارې د سپکاوي او داسې چلند خوند څکلی چې تر اوسه مې هم په یاد دی.
تر ټولو دردونکې خبره بیا د پلار بدلون و. ښايي هېڅ نجلۍ د مور له لاسه ورکولو وروسته دا تمه ونه لري چې د پلار مینه هم له لاسه ورکړي. خو داسې احساس مې کاوه چې هغه پلار چې یوه وخت راته پناه و، نور هغسې نه دی. ښايي هغه خپله د ژوند او نویو مسوولیتونو په ستونزو کې ښکېل و، خو زه په هغه عمر کې یوازې یوه نجلۍ وم چې د پلار ملاتړ ته مې اړتیا لرله.
ټوله نوې ځواني مې په ارمان تېره شوه؛ د هغې مور د لرلو ارمان چې نوره نه وه، د هغه کور ارمان چې نور یې پخوانی ارام نه درلود او د هغه پلار ارمان چې نور نه توانېدم لکه د تېر په څېر پناه وروړم. له دې ټولو کړاوونو سربېره مې هڅه وکړه څو خپله راتلونکې جوړه کړم. کابل پوهنتون ته بریالۍ شوم. درس راته یوازې زدهکړه نه وه؛ یوه لار وه چې له تېره واټن واخلم او پر ځان متکي شم. هیله مې لرله د کاروبار او دندې څښتنه شم، خپلواکه شم او ژوند له خپلې خوښې سره سم جوړ کړم. خو افغانستان ژر له ښځو د خپلو هیلو د پوره کولو فرصت اخلي.
د جمهوریت له سقوط سره، پوهنتون او هغه راتلونکې چې ځان ته مې جوړه کړې وه، له خاورو سره خاورې شوه. هغه ورځ راته یوازې د یوه حکومت سقوط نه و؛ داسې احساس مې کاوه، لکه په دویم ځل مې هغه څه له لاسه ورکړي وي چې تکیه مې پرې کړې وه. هماغه احساس چې د مور د مړینې پر مهال مې درلود، یو ځل بیا را وګرځېد: د بېوسۍ احساس، د خپل هویت له لاسه ورکول او پر خپلې راتلونکې د واک نه لرل.
نور پوهنتون ته نه شوم تللی. نور نه توانېدم هغه نجلۍ اوسم چې د خپلواکۍ لپاره یې هلې ځلې کولې. د کورنۍ د فشارونو او پر راتلونکې له ناهیلۍ مې واده ته پناه یووړه. درویشت کلنه وم او له ځان سره مې فکر کاوه چې ښايي دا وار ژوند راته یو بل فرصت راکړي. ښايي وتوانېږم د مېړه په کور کې هغه ارام ومومم چې په پلارني کور کې مې ډېر لږ تجربه کړی و.
خو کله کله انسان له یوه رنځه تښتي او نه پوهېږي چې برخلیک به یې له بل رنځ سره مخ کوي. د مېړه په کور کې هم هغه ارام چې تصور مې کاوه، په برخه نه شو. د مېړه د کورنۍ د ښځو چلند چې ورسره مخ وم، پر اوږو مې یو بل بار هم کېښود. بیا هماغه د ماشومتوب اشنا احساس را وګرځېد؛ داسې چې باید چوپه پاتې شم، وزغمم او انتظار وکړم، ښايي یوه ورځ شرایط ښه شي.
خو ځينې کله کله هېڅکله په حقیقت نه بدلېږي. نه غواړم څوک محکوم کړم. نه غواړم خپل پلار ملامت کړم او نه هم غواړم ټولو مېرو یا خواښو ته په یوه سترګه وګورم. پوهېږم چې ډېرې ښځې خپله د دودونو، کورنیو فشارونو او هغه ټولنې قربانیانې دي چې غوراوي یې ور محدود کړې دي.
خو یوه پوښتنه تل راسره وي: ولې هغه ښځه چې خپله یې رنځ لیدلی، باید د بلې ښځې درد زیات کړي؟ ولې هغه نجلۍ چې خپله مور یې له لاسه ورکړې وي، باید په هغه کور کې چې باید پناه یې وي، د پردیتوب احساس وکړي؟ ولې په ډېرو کورنیو کې هغه نجلۍ چې ډېر ملاتړ ته اړتیا لري، چوپتیا ته اړ ایستل کېږي؟
باوري یم هغې ښځې چې خپله یې رنځ تجربه کړی، بلې نجلۍ ته یې په میراث نه پرېږدي. که یوه ښځه یومهال د سپکاوي او بېعدالتۍ په چاپېریال کې لویه شوې وي، ښايي وتوانېږي د راتلونکي نسل لپاره د دغو کړاوونو لړۍ ودروي، نه دا چې دوام ورکړي.
دا یوازې زما کیسه نه ده. د افغانستان سقوط د زرګونو نجونو او ښځو ژوند له طبیعي لوري واړاوه. هغه نجونې چې پوهنتون ته تللې، کار یې کاوه، د خپلواکۍ خوبونه یې لیدل او غوښتل یې خپله راتلونکې جوړه کړي، ناڅاپه په کورونو کې بندیوانې شوې. ډېری یې اړې شوې داسې پرېکړې وکړي چې ښايي په عادي شرایطو کې یې هېڅکله نه وای کړې: له وخته مخکې واده، له زدهکړو لاس اخیستل، اقتصادي تړلتیا او د داسې شرایطو زغمل چې د اعتراض لپاره یې هېڅ لار نه لیدله.
زه هم د همدغو نجونو یوه یم. هغه نجلۍ چې یو وخت یې په پوهنتون کې خپلې راتلونکې ته پلانونه جوړول، نن داسې احساس کوي چې یوازې د ورځو د تېرولو لپاره ژوند کوي. نه دا چې هیلې یې نه لرلې، بلکې بیا بیا د هیلې فرصت ترې اخیستل شوی دی.
افغانستان د ښځو لپاره یوازې یوه جغرافیه نه ده؛ موږ ډېرو ته د تړلو دروازو ټولګه ده: د پوهنتون دروازه، د کار دروازه، د خپلواک غوراوي دروازه او کله کله ان د هغه کور دروازه چې باید تر ټولو خوندي ځای وي.
زه نن دا کیسه لیکم، ښايي د یوې ښځې غږ د بلې هغې تر غوږونو ورسېږي. ښايي یوه مور یې ولولي او له خپلې لور سره ډېره مهربانه شي. ښايي یوه ناسکه مور یې ولولي او په یاد یې شي چې د دغه کور لور، مخکې له دې چې د بلې ښځې اولاد وي، یوه ماشومه ده چې مینې او امنیت ته اړتیا لري. ښايي هغه ښځه چې یو وخت یې خپله رنځ لیدلی وي، پرېکړه وکړي چې خپل رنځ پر بلې ښځې ونه تپي. او ښايي یوه نجلۍ یې ولولي او پوه شي چې یوازې نه ده.
کاش هېڅ مور او پلار د ژوند د شرایطو له امله یو ماشوم له مینې او امنیت بېبرخې نه کړي. کاش هېڅ نجلۍ له خپل ناارامه کوره د تېښتې لپاره داسې واده ته پناه ورنه وړي چې د راتلونکې په اړه پرې ډاډه نه وي. کاش هېڅ ښځه بله ښځه یوازې د دې لپاره چې ښځه ده، لا ډېرو زغملو او چوپ پاتې کېدو ته اړه نه کړي.
موږ افغان نجونو کلونه له خپل وسه ډېر زغم کړی دی. چوپتیا مو هېڅ وخت د رضایت مانا نه لري. کله کله چوپتیا هغه وروستی څه وي چې انسان ته د ژوندي پاتېدا لپاره پاتې کېږي. کلونه مې چوپتیا غوره کړه. خو نن یې لیکم؛ نه د غچ لپاره، نه د دې لپاره چې څوک محکوم کړم، بلکې د دې لپاره چې ووایم، د ډېرو ښځو د چوپتیا تر شا داسې کیسې پرتې دي چې چا نه دي اورېدلې.
او ښايي ستره هیله مې همدا وي: داسې ورځ چې هېڅ نجلۍ دا هیله ونه کړي چې کاش په افغانستان کې نه وای زېږېدلې او هېڅ ښځه داسې احساس ونه کړي چې کاش ښځه نړۍ ته نه وای راغلې.
