د کندهار صنعتکاران وايي، په دغه ولایت کې د برېښنا کمښت پر صنعتي فعالیتونو او کاروبارونو منفي اغېز کړی دی. دوی زیاتوی چی پخوا د کندهار په صنعتي ښارګوټي کې نږدې ۴۰۰ فابریکو فعالیت کاوه، خو اوس له درېیو څخه تر دوو برخو ډېرې فابریکې تړل شوې او پاتې فعالې فابریکې هم د تړل کېدو له ګواښ سره مخ دي.
د پنځو فابریکو مسوول حاجي عبدالولي (مستعار نوم) وايي، طالبانو په تېرو پنځو کلونو کې د نویو فابریکو د جوړولو لپاره د صنعتکارانو د ملاتړ پر ځای، د هغوی ستونزې لا زیاتې کړې دي.
عبدالولي زیاتوي، مخکې په دغه صنعتي ښارګوټي کې شاوخوا ۴۰۰ فابریکو فعالیت کاوه، خو په تېرو دوو کلونو کې نږدې ۲۸۰ فابریکې تړل شوې دي. د هغه په خبره، ۱۰ فابریکې په لنډمهالې توګه فعالیت کوي او پاتې فعالې فابریکې هم خپل تولیدات تر ۵۰ سلنې پورې راکم کړي دي.
د نوموړی په وینا، په دغه صنعتي ښارګوټي کې د فابریکو د تړل کېدو له مهمو لاملونو څخه د برېښنا نشتوالی، خامو موادو ته د لاسرسي ستونزې او د تولید شویو توکو لپاره د مناسب بازار کموالی دي. هغه ټینګار کوي چې طالبان د پانګهوالو د ملاتړ پر ځای، هغوۍ ته لا زیاتې ستونزې جوړوي او په بېلابېلو پلمو ترې پیسې اخلي.
دغه صنعتکار وايي: «په وروستیوکلونو کې مو د فابریکو شمېر ۴۰۰ ته رسېده، خو اوس برېښنا نه شته او د تولید شویو توکو د پلور لپاره هم بازار نه لرو. لوړې مالیې اخیستل کېږي او له همدې امله اوس یوازې یو محدود شمېر فابریکې پاتې دي او نورې ټولې تړل شوې دي. که حالت همداسې دوام وکړي، تاسې به خپله ووینئ چې دلته به یوازې څو د ګوتو په شمېر فابریکې پاتې وي او نورې به هم وتړل شي. هېڅوک نه شته چې زموږ غږ واوري.»
پانګه وال محمد صادق وايي، د دوامدارې برېښنا نشتوالي او د لنډ مهال لپاره برېښنا ته لاسرسی د دې لامل شوی چې د تولید بهیر ورو شي، لګښتونه یې لوړ او یو شمېر فابریکې اړې شي چې خپل فعالیتونه راکم یا یې په بشپړ ډول ودروي.
دغه پانګهوال زیاتوي چې کندهار د افغانستان له مهمو سوداګریزو او صنعتي مرکزونو څخه شمېرل کېږی، خو د برېښنا کمښت ورځ تر بلې د تولیدي فابریکو، د کوچنیو او لویو کاروبارونو فعالیت سخت کړی دی. د هغه په خبره، اوسمهال د کجکي بند برېښنا په بشپړه توګه پرې شوې او د دغه ولایت د اړتیا وړ برېښنا یوازې د لنډو ساعتونو لپاره د ډیزلي جنراتورونو له لارې برابرېږي؛ خو دا برېښنا د صنعتکارانو اړتیاوې نه شي پوره کولی.
صادق وايي: «د کجکي برېښنا په بشپړه توګه پرې شوې ده. دلته چې کومه ډیزلي برېښنا شته، هغه هم د لنډې مودې لپاره راکول کېږي او وروسته یې د خلکو کورونو ته نښلوي. له هغې وروسته، بیا په نوبت برېښنا راکوي. کله ناکله همدا برېښنا هم پرلهپسې پرې کېږي. د هر ځل برېښنا پرې کېدو سره مو ټول سیستمونه بندېږي او بیا یې باید له سره چالان کړو.»
د کندهار په صنعتي ښارګوټي کې د ماشومانو د خوړو د یوې تولیدي فابریکې مسوول امینالله وايي، د برېښنا کمښت د دغې فابریکې د تولید بهیر له سختو ستونزو سره مخ کړی دی. د ده په خبره، دا فابریکه په هرو ۴۸ ساعتونو کې یوازې له درېیو تر څلورو ساعتونو پورې برېښنا لري.
د دغې تولیدي فابریکې مسوول زیاتوي چې د فابریکې د فعالیت د دوام لپاره په پاتې وخت کې اړ دی، څو له ډیزلي جنراتورونو کار واخلي. د هغه په خبره، د سون توکو د بیو لوړوالي هم د تولید لګښتونه زیات کړي او د محصولاتو تولید ډیر ګران پرېوځي. نوموړی وايي، د کندهار شاوخوا ۸۰ سلنه صنعتکاران هڅه کوي، خپل کاروبارونه کابل یا ګاونډیو هېوادونو ته ولېږدوي؛ ځکه په اوسنیو شرایطو کې د فابریکو د فعالیت دوام ورته ستونزمن شوی دی.
امینالله زیاتوي: «دا مهال موږ صنعتکاران تر بل هر څه ډېر برېښنا ته اړتیا لرو. ۲۰ کاله مو انتظار وکړ، نور یې توان نه لرو. هم مو پانګونه کړې او هم مو د برېښنا د چمتو کولو لپاره څو څو ځله زارۍ کړې دي. ۲۰ ځله راسره ژمنې وشوې، خو هېڅ پایله یې نه درلوده. د هلمند د برېښنا یادونه یې راته کوله او ویل به یې چې جوړېږي، خو هغه هم جوړه نه شوه.»
د کندهار د صنعتي فابریکو د اتحادیې غړی چې نه غواړي نوم یې په راپور کې خپور شي، وايي: «دلته نږدې پنځو زرو ۵۰۰ کسانو کار کاوه، خو د فابریکو له تړل کېدو سره ډېری یې بېکاره شوي او بې برخلیکه دي. د هغو معلوماتو له مخې چې موږ راټول کړي، شاوخوا درې زره کسان بېکاره شوي او د هر یوه تر شا یوه کورنۍ ده.»
د کندهار د صنعتي ښارګوټي یو کارکوونکی محمد شریف وايي، د دغه ښارګوټي په یوه فابریکه کې پر کار بوخت و، خو هغه فابریکه پنځه میاشتې مخکې وتړل شوه. نوموړی زیاتوي چې د خپلې ۱۱ کسیزې کورنۍ د ژوند لګښتونه یې پر غاړه دي او اوس له ګڼو اقتصادي ستونزو سره مخ دی.
دغه ځوان وايي: «ډېرې زیاتې ستونزې لرو. پنځه میاشتې کېږي چې له کاره لرې کړل شوی یم او نه پوهېږم چې په بل ځای کې به څنګه کار پیدا کړم. زموږ د فابریکې په څېر ډېرې نورې فابریکې هم تړل شوې دي.»
ورته مهال د کندهار د صنعت او سوداګرۍ مسوول سیدسرور اماني د برېښنا اوږدمهاله پرې کېدل په دغه ولایت کې د صنعت لویه ستونزه ګڼي او وايي چې د دې ستونزې د بنسټیز اواري لپاره دې یوه لاره ولټول شي. نوموړي زیاتوي، په کندهار کې شاوخوا ۳۰۰ فابریکې ۱۰۰ مېګاواټه برېښنا ته اړتیا لري، خو اوس یوازې ۴۰ مېګاواټه برېښنا، د لمریزې برېښنا د سیسټمونو او جنراتورونو له لارې برابرېږي او د برېښنا کمښت لا هم ۵۰ مېګاواټو ته رسېږي. د هغه په خبره، د جنراتورونو له لارې د یو کیلوواټ برېښنا د تولید لګښت له ۳۰ تر ۴۰ افغانیو پورې دی، په داسې حال کې چې په نورو ولایتونو کې د برېښنا بیه شاوخوا اووه افغانۍ ده.
د کندهار د صنعتکارانو خونه وايي، د وارداتي برېښنا د نښلولو پروژې ۹۰ سلنه چارې بشپړې شوې، خو که د برېښنا ستونزه اواره نه شي، په دغه ولایت کې به د صنعت پراختیا له سختو ننګونو سره مخ شي.
دا په داسې حال کې ده، چې د طالبانو د ریاست الوزرا اقتصادي مرستیال عبدالغني برادر په کندهار کې یوې غونډې ته د وینا پر مهال پر پانګهوالو نیوکه کړې وه او ویلي یې و چې هغوی په کندهار کې پانګونه نه کوي.
د هلمند د کجکي بند د کندهار د برېښنا له مهمو سرچینو څخه ګڼل کېږي. په ۱۳۸۷ لمریز کال کې د امریکا د پوځ او د افغانستان د تېر حکومت پوځ شاوخوا پنځه زره سرتېرو تر پنځه ورځني سفر او له طالبانو سره تر نښتو وروسته وتوانېدل چې د برېښنا د تولید یو توربین د کجکي تر بنده ورسوی.
