افغانستان داسې ټولنه ده چې ښځې پکې د ناسمو باورونو له امله له تاوتریخوالي او قضاوت سره مخ کېږي او تل ورته د نارینهوو پرتله د دویم جنس یا کمزورو په سترګه کتل کېږي. په داسې حال کې چې هېڅ انسان له بله ډېر هوښیار، پیاوړی، پوه یا وړ نه دی. عقل، پوهه او وړتیا له یوې ځانګړې جنسیتي بڼې سره نه زېږي. هغه څه چې انسان ته وده ورکوي، زدهکړه، تجربه، مطالعه، فکر او هغه فرصتونه دي چې د وړتیاوو د پېژندلو او روزلو لپاره یې په واک کې لري.
که یوه نجلۍ له زدهکړو محرومه پاتې شي، دا په دې مانا نه ده چې وړتیا نه لري. که یوې ښځې ته په ټولنه کې د حضور، کار او پرېکړې فرصت ورنه کړل شي، دا پایله ترې نه شي ترلاسه کېدلی چې د دغو چارو د ترسراوي وړتیا نه لري. کله کله هغه څه چې د ښځو کمزوري بلل کېږي، په حقیقت کې د هغو فرصتونو د نشتوالي پایله وي چې هېڅکله ورته نه دي ورکړل شوي.
په افغانستان کې بیا دا ژوره مانا لري. ډېرې نجونې داسې ارمانونه لري چې لا یې د پوره کولو فرصت نه دی موندلی. هغه نجونې چې غواړي ډاکترانې، لیکوالانې، ښوونکې، څېړونکې، هنرمندانې یا سوداګرې شي. ذهنونه یې له پوښتنو، نظریو او هیلو ډک دي؛ خو کله کله د ساده غوښتنو د پوره کولو په لار کې هم له ګڼو خنډونو سره مخ کېږي.
له دغو ټولو محدودیتونو سربېره، افغان ښځو په وار وار ثابته کړې چې د زدهکړو، نوښت او اغېز لرلو وړتیا لري. ګڼې ښځې په کور، کورنۍ، کاري چاپېریال او ټولنه کې ستر مسوولیتونه پر غاړه لري. ځینې تدریس کوي، ځینې لیکنې کوي، ځینې سوداګري پیلوي او ځینې نورې بیا له ټولو ستونزو سره سره د زدهکړو د دوام لپاره هڅې کوي. ښايي د دوی ټولې هڅې تل ونه لیدل شي، خو د یوې وړتیا نه لیدل د دې مانا نه لري چې وړتیا نه لري.
موږ افغان ښځو، په ځانګړې توګه په تېرو شلو کالو کې هڅه وکړه چې د ښځو پر وړاندې د شویو او روانو بېعدالتیو پر وړاندې غږ پورته کړو او د خپل حضور او وړتیاوو له لارې د ښځو په اړه د ټولنې لیدلوری بدل کړو. سره له دې چې پرمختګ مو کړی و، خو نن یو وار بیا لیدلوری د بدلون په حال کې دی او ښځې له ټولو برخو حذف شوې دي. د ښځو غوښتنه دا ده چې د زدهکړو، انتخاب او پرمختګ فرصتونه دې نه ترې اخیستل کېږي. هغوی غواړي کله چې خبرې کوي، د خبرو محتوا ته یې پام وشي، نه جنسیت ته.
باید ومنو چې ټولنه هغه مهال پرمختګ کوي چې ټولو غړو ته یې د ودې فرصت برابر وي. هېڅ هېواد نه شي کولی د بشري ځواک د نیمایي برخې په له پامه غورځولو روښانه راتلونکې ولري. د یوې نجلۍ زدهکړې یوازې د هغې په ګټه نه دي؛ بلکې کورنۍ، ټولنه او راتلونکي نسلونه هم ترې ګټه اخلي. هغه ښځه چې زدهکړې کوي، فکر کوي او پوهه ترلاسه کوي، کولی شي د یوې پوهې او مسوولې ټولنې په جوړولو کې ونډه ولري.
البته برابري د ټولو انسانانو د یوشان والي مانا نه لري. هر کس خپلې ځانګړې وړتیاوې، ځانګړنې او استعداد لري. خو فردي توپیرونه دې د دې پلمه نه کېږي چې څوک له درناوي او انساني فرصتونو بېبرخې شي. هېڅوک دې نه اړ کېږي چې د خپلو افکارو د ارزښت د ثابتولو لپاره لومړی خپل جنسیت له پامه وغورځوي.
خو هغه څه چې نن ارزښت لري، د بېعدالتۍ پر وړاندې د ښځو یووالی او همغږي ده. افغان ښځې او نجونې دې یو ځل بیا د یو بل په همکارۍ له هرې ممکنې لارې هڅه وکړي، څو د زدهکړو، کار او هنر له فرصتونو ګټه واخلي او ثابته کړي چې افغان ښځې، له محدودیتونو سره سره، له هر ډول کړکېچه د تېرېدو وړتیا لري. نن د هنر، زدهکړو او ورزش په برخو کې د یو شمېر هغو نجونو پرمختګ ګورو چې له ټولو محدودیتونو سربېره مقاومت کوي او مقامونه ګټي.
که څه هم په مخکې مو اوږده او ستونزمنه لار پرته ده او راتلونکې هم روښانه نه ده، خو باید د دغو ناسمو باورونو په اړه خبرې وکړو، د زدهکړو ارزښت یاد کړو او راتلونکو نسلونو ته ورزده کړو چې انسان ته درناوی دې د هغه په جنسیت پورې نه تړل کېږي. د داسې لیدلورو بدلون ښايي اسانه او چټک نه وي، خو د پوهاوي، خبرو او انساني ارزښتونو د منلو له لارې شونی دی.






