بې شکه چې د کانګرس په دواړو مجلسونو کې د ډیموکراتانو بریا د ډونالډ ټرمپ حکومت ته د اندېښنې وړ ده. په کانګرس کې د ډيموکراتانو پیاوړی او پراخ حضور په بهرنۍ تګلارې کې د ټرمپ «لاسونه تړلی» شي؛ البته په ټولو قضیو کې په یوه کچه نه. د بېلګې په توګه، دا به سخته وي چې د اسراییلو په اړه د ټرمپ د بېقیدوشرطه ملاتړ مخنیوی وشي، یا د ایران له اسلامي جمهوریت سره یې له بیا جګړې راوګرځوي چې په دې برخه کې د اسراییلو د بقا دفاع ورته تر ټولو ښه پلمه ده. په نورو قضیو لکه اوکرایین کې بیا وضعیت توپیر لري؛ ځکه ټرمپ په دې برخه کې چندان حساسیت نه لري. همدا راز د وینزویلا او کیوبا په اړه یې تګلاره او له اروپایانو، پخوانیو او نویو متحدانو سره د چلند څرنګوالی هم. په دې منځ کې یوه بله قضیه هم شته چې لا نه ده تړل شوې: د طالبانو تر واک لاندې افغانستان. د افغانستان، په ځانګړې توګه د طالبانو قضیه، د هغو مسایلو په کتار کې راځي چې ټرمپ ځانګړی حساسیت ورسره نه لري. له همدې امله ویل کېدای شي چې ډیموکراتان د اسراییلو او ایران له قضیو پرته په نورو کې د ټرمپ لاسونه محدودولی شي او هغه به هم تر یو بریده قانوني – جوړښتي محدودیتونو ته ژمن پاتې شي.
د افغانستان د قضیې په اړه هم غوره ده چې تمې محدودې وساتل شي؛ ځکه نه ښکاري چې کومه ځانګړې پېښه یا بدلون رامنځته شي. که د طالبانو دوسیه له سره څېړل کېدای او ټول اړخونه یې بیا ارزول کېدای، سپینې ماڼۍ ته د ټرمپ له بېرته ستنېدو سره به دا کار شوی وای. ټرمپ د ولسمشرۍ له ټاکنو مخکې هم پرلپسې پر ډیموکراتانو نیوکې کولې او له افغانستانه یې د وتلو بهیر شرموونکی باله، خو کله چې بېرته سپینې ماڼۍ ته ستون شو، بیا هم پر نیوکو بوخت پاتې شو او د عملي ګامونو له پورته کولو یې ډډه وکړه. په داسې حال کې چې د طالبانو مخالفو ځواکونو سترګې د ټرمپ بېرته واک ته رسېدو ته وې؛ ځکه فکر یې کاوه چې نوموړی له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو له سرسختو منتقدانو دی او ښايي د افغانستان د روان بنبست د ماتولو لپاره کومه لارهچاره ومومي چې تر اوسه یې څه نه دي کړي.
کله چې د افغانستان په اړه د امریکا د بهرني سیاست د احتمالي بدلون خبره کېږي، تر ډېره د طالبانو پر وړاندې د «فشار راوړلو» هیلې ته پام اوړي، نه نورو مسایلو ته. هغوی هم پر دغه بدلون غور کوي چې د طالبانو مخالف او شپه او ورځ له سیاسي ډګره د دې ډلې د ایستلو په ارمان کې دي. البته، د طالبانو لپاره چندان توپیر نه کوي چې ډیموکراتان په واک کې وي که جمهوریپال؛ ځکه دواړه ګوندونه نه غواړي یو ځل بیا پر افغانستان برید او د واکمنۍ د پای ته رسولو لپاره یې اقدام وکړي. خو د طالبانو د مخالفانو لپاره چې واک ته رسېدل یې ارمان ګرځېدلی، د امریکا په بهرنۍ تګلاره کې هر کوچنی بدلون ورته د هیلې لامل او کله کله د اندېښنې سرچینه ګرځي.
اوس هم په کانګرس کې د ډیموکراتانو واکمنېدل د دې مانا نه لري چې د افغانستان په اړه به د امریکا په بهرنۍ تګلاره کې کوم بنسټیز بدلون راشي. په غوره حالت کې به هغه بهیر دوام وکړي چې د ۲۰۲۱ کال د اګست له نیمايي راهیسې پیل شوی او تر اوسه روان دی؛ هغه بهیر چې له مخې یې نه د طالبانو ملاتړ او نه هم له واکه لرې کېږي. البته له بله اړخه بیا که وکتل شي، په کانګرس کې د جمهوريپالو ماتې ښايي د طالبانو د خوشحالۍ لامل وي؛ ځکه له افغانستانه وتل او واک ته د طالبانو بېرته رسېدل د ډیموکراتانو میراث دی او اوس چې د دغه میراث اصلي څښتنان د واک په ډګر کې مخکښ شوي، هڅه به وکړي خپل میراث وساتي چې که د دې چارې لپاره طالبانو ته زیات امتیاز ورکول اړین نه وي، لږ تر لږه د «تعامل د تګلارې» دوام به حتمي وي.
ټرمپ له افغانستانه د امریکايي ځواکونو د وتلو او واک ته د طالبانو د رسېدو له موضوع د ډیموکراتانو، په ځانګړې توګه د جو بایډن پر ضد ګټه واخیسته. نوموړي هغه څه چې ډیموکراتان یې لاسته راوړنه ګڼي، بشپړه شرموونکې بولي. ډیموکراتان بله چاره نه لري، بې له دې چې د خپلو کړو کړنو دفاع وکړي؛ هغه که په لوی لاس وي که بېاختیاره، د طالبانو په ګټه تمامېږي. دلته دې یو احتمال له پامه نه غورځول کېږي: د افغانستان په اړه د ډیموکراتانو د تګلارې بدلون، هغه څه ته په پام چې طالبانو په تېرو څه باندې پنځو کالو کې کړي دي. که رښتیا هم د ډیموکراتانو لیدلوری بدل شوی وي، کانګرس ته به یې له ننوتلو سره سم څرګند شي. ټرمپ هم چې له طالبانو سره تعامل ته لېوالتیا نه لري، کله چې په ډیموکراتانو کې هم دا تمایل پیاوړی شوی وي، د سپینې ماڼۍ او کانګرس ترمنځ یو ډول همغږي رامنځته کېږي چې پایله به یې طالبانو ته له امتیاز ورکولو ډډه کول وي.
خو دا ټکی دې له پامه نه غورځول کېږي: د ډیموکراسۍ او بشري حقونو په اړه د ډیموکراتانو ظاهري حساسیت. په دې برخه کې د طالبانو کړنې تر لمر روښانه دي: واک ته له بېرته رسېدو راهیسې یې په پراخه کچه له بشري حقونو سرغړونه کړې او پرلپسې یې ډيموکراسي رد او نیوکې یې پرې کړې دي. ښايي په کانګرس کې ناست ډیموکراتان چوپ پاتې نه شي چې پایله به یې د وخت په تېرېدو له طالبانو سره د تعامل د تګلارې کمزوري کېدل وي. د بایډن حکومت که څه هم طالبانو ته د ډالرو د لېږلو په تور تورن و، بیا یې هم د بشري حقونو په ځانګړې توګه د ښځو د حقونو په برخه کې د دې ډلې پر کړنو سختې نیوکې کولې. ان د طالبانو د رژیم ځینې وزیران یې هم تحریم کړي و. برعکس، ټرمپ واک ته له بېرته رسېدو راهیسې ان یوه کلمه هم د بشري حقونو د ناوړه وضعیت په اړه نه ده کړې. د حکومت نورو غړو یې هم. یوازینی لومړیتوب یې د یرغملو خوشې کول دي چې ظاهراً په دې برخه کې یې تر یو بریده بریالی هم دی.
