د افغانستان په بازارونو کې د اوبلنو ګازو او د سونتوکو د بیو لوړېدو د اقتصادي فشارونو د زیاتېدو په تړاو د هېوادوالو اندېښنې زیاتې کړې دي. دوی وايي په داسې شرایطو کې چې د کورنیو عواید کم شوي، د سونتوکو د بیو لوړېدو د ژوند لګښتونه نور هم زیات کړي دي. د کابل یو شمېر اوسېدونکي له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې وايي چې د اوبلنو ګازو بیه چې پخوا شاوخوا ۵۵ افغانۍ وه، اوس د ښار په ځینو سیمو کې ۹۰ افغانیو ته رسېدلې او په ځینو برخو کې تر ۱۱۰ افغانیو پورې هم پلورل کېږي. دوی طالبان پر بازار د څارنې په برخه کې په بېپامۍ او یو شمېر پلورونکي د سونتوکو په احتکار تورنوي.
د کابل یو ټکسي چلوونکی حبیب (مستعار نوم)، وايي چې د تېلو د بیو لوړېدو د هغه ورځنی عاید کم کړی او د عاید لویه برخه یې اوس د تېلو پر پېرلو لګېږي. هغه وايي پخوا یې په ورځني کار سره کولای شول د موټر لګښتونه او د کور د اړتیاوو یوه برخه پوره کړي؛ خو د تېلو د بیو لوړېدو د هغه پر ژوند فشار زیات کړی دی.
دغه ټکسي چلوونکی وايي: «پخوا مې په ورځني عاید هم د موټر د تېلو پیسې پېدا کولې او هم مې کولای شول د کور د لګښتونو یوه برخه پوره کړم؛ خو اوس ډېری هغه پیسې چې ترلاسه کوم، پر سونتوکو لګېږي. که کرایه لوړه کړم، خلک یې د ورکړې توان نه لري او که یې لوړه نه کړم، عاید مې د ژوند لګښتونه نه پوره کوي. د تېلو د بیو لوړېدو زموږ کار خورا ستونزمن کړی دی.»
د هرات اوسېدونکې فرشته وايي چې د اوبلن ګازو او نورو سونتوکو د بیو لوړېدو د هغې پر کورنۍ اقتصادي فشار زیات کړی دی. هغه وايي چې مېړه یې ورځنی کارګر دی، هغه هم په داسې حالت کې چې کار پېدا شي، خو د بیو په لوړېدو سره، د کور د لومړنیو لګښتونو پوره کول ورته ستونزمن شوي دي.
دا مېرمن وايي: «مېړه مې ورځنۍ کارګر دی، خو هره ورځ کار نه پېدا کېږي. کله چې کار وي، عاید یې ډېری د کور پر اړتیاوو مصرفېږي او کله چې کار نه وي، نه پوهېږو خپل لګښتونه څنګه پوره کړو. اوس چې د ګازو او نورو سونتوکو بیې لوړې شوې دي، زموږ په څېر پر کورنیو فشار ډېر شوی؛ ځکه اړ کېږو چې خپلې ځینې نورې اړتیاوې کمې کړو، څو د کور اړین لګښتونه ورکړو.»
د کابل یو بل اوسېدونکی وايي: «برېښنا نشته، تېل او ګاز ګران شوي دي. طالبان یوازې پر چور او چپاول بوخت دي، خلک له بېوزلي، بېکاري او په سلګونو نورې ستونزو سره مخ دي .»
تر دې وړاندې د طالبانو تر کنټرول لاندې د افغانستان د تېلو او ګازو دولتي شرکت اعلان کړی و چې د تېلو او ګازو په نړیوالو بازارونو کې وروستیو بدلونونو او د نفتي توکو د نړیوالو بیو د پام وړ لوړېدو ته په کتو، د تېلو او ګازو د وارداتو د کنټرول معیار په لنډمهالې توګه بدلوي.
همداراز د افغانستان د سوداګرۍ او پانګونې خونې ویلي چې د روسیې پر زېرمو د اوکراین له برید وروسته، د افغانستان ۶۰ تر ۷۰ سلنه نفت او ګاز چې له دغه هېواده برابرېدل، درېدلي دي.
که څه هم طالبانو په کابل ښار کې د یو لېټر پټرولو بیه ۷۷ افغانۍ، د یو لېتر ډیزلو ۷۳ افغانۍ او د یو کېلو اوبلنو ګازو بیه ۶۴ افغانۍ اعلان کړې ده، خو افغانان وايي چې په بازارونو کې اصلي بیې تر دې لوړې دي او د سونتوکو د بیو لوړېدو پر کورنیو اقتصادي فشار زیات کړی دی.
افغانستان د خپلو سونتوکو د اړتیاوو د یوې لویې برخې د پوره کولو لپاره په وارداتو پورې تړلی دی او په بهرنیو بازارونو کې بدلونونه، د لېږد لګښت او د اسعارو بیه کولای شي په هېواد کې د سونتوکو پر بیو اغېز وکړي.
طالبانو په ځلونو ویلي چې پر بازارونو څارنه لري او د بیو د لوړېدو د مخنیوي لپاره ګامونه پورته کوي.
د اقتصادي چارو پوهان وايي په افغانستان کې د سونتوکو د بیو لوړېدل یوازې د نړیوال بازار تر بدلونونو محدود نه دي، بلکې په وارداتو پورې د هېواد تړاو، د اسعارو د بیې نوسانات، د لېږد لګښتونه او د وړاندې کولو او وېش په بهیر کې شته ستونزې هم پر بیو اغېز کوي.
