د حمید همایون عبیدي ناول «شیشک» د لیکوالانو، کرهکتونکو او کلتوري فعالانو په ګډون په یوې انلاین غونډه کې کره کتنې او څېړنې ته وړاندې شو. دغه اثر د جګړې وېرې ته د انسان د غورځېدو، د هویت د لټون او د افغان ښځو د تجربو د انځورولو د روایت په توګه ستایل شوی دی. خو ځینو کره کتونکو د انتقادي لید له مخې، د نوم او روایت په برخه کې د نارینهمحوره لیدلوري د دوام نښو ته هم اشاره کړې ده.
د حمید همایون عبیدي له خوا لیکل شوی «شیشک» ناول ۳۲۴ مخونو لري، چې نوموړی یې د لیکلو سبک «اثیري ریالیزم» بولي او د آسمایي کلتوري مرکز له لوري خپور شوی دی. دا اثر د افغانستان د ښځو پر روایت تمرکز لري او د واقعي لیدلوري پر بنسټ، د «ښاپېرۍ» په نوم د یوې نجلۍ د ژوند کیسه بیانوي چې د پلار او ورور له وژل کېدو وروسته تېښتې ته اړه کېږي. د ژوند په بهیر کې د «اباسین» په نوم سړی ورسره مرسته کوي او د هغې لپاره د ښه ژوند زمینه برابروي.
نظرونه او کره کتنه
د نقد او څېړنې په برخه کې د شاعر، کره کتونکي او د پوهنتون د پخواني استاد لطیف ناظمي نظر وړاندې شو. هغه ویلي چې د کیسې څه باندې درېیمه برخه یې عاشقانه روایت جوړوي او پاتې برخې یې بېلابېل روایتونه او خبرې دي.
د لیکوال مسعود راحل پیغام د سلیمان قیومي له خوا ولوستل شو. په دغه پیغام کې راغلي: «شیشک د جګړې وېرې ته د انسان غورځېدو او د هویت د بېرته ترلاسه کولو د هڅې ژور روایت دی. دا اثر ښيي چې ادبیات څنګه کولای شي د بیان په ځواک او د روان پټو پوړونو ته په ننوتلو سره د عمومي مفاهیمو له پولو واوړي او د انساني درد او مینې د نه ویلو وړ اړخونه انځور کړي.» هغه دغه ناول د هېواد د معاصر ادب له مهمو اثارو ګڼلی دی.
سعید شینواري د جوړښت، ژبې او هنري روایت په کره کتنه کې وویل چې دا ناول یوازې یو فردي روایت نه دی، بلکې د ټولنې، تاریخ او د ټولنیزو بدلونونو په ترڅ کې د روحي بدلونونو انعکاس هم دی.
د ادبیاتو او جنسیت څېړونکې فریدې فریاد د اثر د پیاوړتیاوو ټکو ته په نغوتې سره ټینګار کړی چې روایت په ځینو برخو کې لا هم د نارینهمحور لید او د کلاسیک ادب تر اغېز لاندې دی. د هغې په وینا، د «شیشک» نوم د ښاپیرۍ په څېر د تابو ماتوونکې ښځې لپاره د تاوتریخوالي، سپکاوي او غیرانساني کولو معنی لرلای شي او ښايي هماغه نارینهمحور لید بیا تولید کړي.
ناهید علومي د اثر د هنري او ټولنیز روایت په ارزونه کې د ناول ټولنیزو وړتیاوو ته اشاره وکړه. د هغې په خبره، د دې اثر له مثبتو ټکو څخه یو «شیر و شکر لیکل» دي یعنې په پښتو او فارسي دواړو ژبو لیکل دي چې دا کار په متن کې له ژبني تعصبه د ډډه کولو نښه ګڼل شوې ده.
کلتوري او ټولنیزې فعالې غزاله عفت کتاب روان او ساده بللی او ویلي یې دي چې د ناول له مهمو پیغامونو یو دا دی چې تر مینې مهم درناوی او متقابل درک دی؛ هغه پیغام چې د افغانستان د ښځو او نجونو لپاره ځانګړی ارزښت لري.
د ښځو د حقونو فعالې څانګې صدیقي ناول له درېیو اړخونو د جنسیتي رول له نظره ارزولی: تر تاوتریخوالي لاندې بدن، بدن د ټولنیز تړون په توګه، او خپلواک بدن. د هغې پر باور، د کیسې تر ټولو لویه تابو ماتونه دا ده چې ښځه په روایت کې پر خپل بدن د انتخاب حق ترلاسه کوي.
عبدالغفور لېوال هم له تاریخي او عرفاني لیده د اثر نور اړخونه وڅېړل. هغه د ناول پر سمبولونو، انځورونو او ادبي صنعتونو او دغه راز په هغه کې د بودایي ښوونو او اسلامي عرفان پر انعکاس خبرې وکړې او ویې ویل چې که وغواړي دا ټول تشریح کړي، نو باید له «شیشک» څخه هم لوی کتاب ولیکي.
د غونډې په پای کې حمید همایون عبیدي وویل: «د هر لیکوال، ناوللیکونکي، شاعر او بل هر هنرمند دنده دا ده چې اثر تولید کړي او له هغه وروسته د سختو نقدونو د اورېدو حوصله هم ولري.»
