طالبانو د هېواد په ګڼو ولایتونو کې پر هغو محلي ټولګیو بندیز لګولی چې د نړیوالو بنسټونو له خوا ملاتړ کېده. څو میاشتې مخکې، ۸صبح ورځپاڼې ته ځینو سرچینو ویلي و چې د هېواد په یو شمېر ولایتونو، په ځانګړي ډول په سوېلي کندهار، روزګان، زابل او هلمند کې د طالبانو له خوا پر هغو محلي ټولګیو بندیز ولګول شو چې په کلیوالي سیمو کې د یو شمېر نړیوالو بنسټونو له ملاتړ جوړ شوي وو. د دې ټولګیو په بندېدو سره، زرګونه ماشومان چې تر دې وړاندې یې په دې ټولګیو کې زدهکړې کولې اوس له زدهکړو بې برخې شوي او پر کور ناست دي. د سوېلي حوزې هغه ولایتونه چې په وروستیو میاشتو کې یې د طالبانو له خوا ټولګي تړل شوي دي، وایي چې دا بندیز کولای شيد دې سیمو یو نسل د زدهکړو له هر ډول امکاناتو بې برخې کړي.
په هلمند ولایت کې، د سيف الله په نوم یو ۵۰ کلن سړی چې دوه لمسيانو یې په خپل کلي کې د یونیسف موسسې په مالي ملاتړ جوړشوي کليوالي ټولګیو کې زدهکړې کولې، وايي چې اوس یې لمسيان له زدهکړو بې برخې شوي دي. د هغه په وینا، په کلي کې ټول هغه ماشومان چې مخکې په محلي ټولګیو کې زدهکړې کولې، اوس ټولې ورځې په کوڅو کې لوبې کوي.
هغه زیاتوي: «زموږ کلی د لښکرګاه له مرکز څخه ډېر لېرې پروت دی، دلته نه مکتب شته، نه مدرسه او د درېیو کلونو راهیسي د یونیسف په مرسته یوازې یو محلي ټولګی جوړ شوي وو چې ټول کلي ماشومان په کې زدهکړې کولې، خو اوس چې طالبان دې ټولګیو ته بندیز لګولی، ټول ماشومان له زدهکړو څخه بې برخې پاته دي.»
په کندهار ولایت کې، د دغه محلي ټولګیو د همږغۍ د دفتر یوه غړي چې د امنیتي ستونزو له امله نوم یې نه دی څرګند، ویلي دي چې په تیر کال کې د کندهار، هلمند او ارزګان ولایتونو کې شاوخوا ۳۰۰۰ محلي ټولګیو فعالیت درلود او دې ټولګیو ماشومانو ته زدهکړې وړاندې کولې په داسې سیمو کې چې ښوونځي نه لري.
هغه زیاتوي: «د دې محلي ټولګیو په هر ټولګي کې دوه ښوونکي ګمارل شوي وو، خو اوس چې دغه ټولګۍ تړل شوي، په دې درېیو ولایتونو کې شاوخوا ۶ زره کسان بېروزګاره شوي دي.» دی وایي چې تر اوسه پورې نه پوهېږي چې د دې ټولګیو د بندېدو اصلي لامل څه دی. هغه زیاتوي: «موږ په دې درېیو ولایتونو کې درې زره محلي ټولګۍ لرل چې په ټولو کې د زدهکړو سره بوختو ماشومانو شمېر زرګونو ته رسېدلی و. په هره ټولګۍ کې دوه ښوونکي په دندو ګمارل شوي وو. تراوسه پورې دا نه ده معلومه شوې چې د طالبانو له خوا دغه ټولګۍ ولې تړل شوي دي.»
د کندهار ولایت ختیځ خوا ته پرته ارغستان ولسوالۍ په لوړ کلي کې چې د ملګرو ملتونو د ماشومانو د ملاتړ صندوق په مالي لګښت یو ټولګي فعالیت کاوه، اوس بند شوی دی. اوسېدونکي یې د خپلو ماشومانو راتلونکي ته اندېښمن دي او وايي که په سیمې کې یې ماشومانو ته د زدهکړو زمینه برابره نه شي، هغوی به له زدهکړو بې برخې شي.
د دې کلي یو اوسېدونکی حاجي محمد (مستعار نوم) له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې وویل چې تېرو دوو لسیزو کې یې په کلي کې خونړۍ جګړې تېرې کړي دي او یو نسل یې په بشپړ ډول له زدهکړو محروم شوی دی. هغه زیاتوي: «په دې وروستیو کې چې د ملګرو ملتونو له خوا زموږ په کلي کې محلي ټولګي جوړ شوي وو، موږ هيله درلوده چې ماشومان به یې ښه زدهکړې وکړي، خو دا هيلې اوس له منځه تللې دي.»
هغه وايي: «په دې ۲۰ کلونو کې زموږ په کلي کې هېڅ ډول د زدهکړو مرکز نه و. دا دوه کاله چې دغه ټولګي جوړ شوي وو، موږ هيله لرله چې ماشومان به یې زدهکړې وکړي، خو اوس چې بېرته تړل شوي، زموږ ماشومان به د تېرو ۲۰ کلونو په څېر له زدهکړو بې برخې شي. موږ غوښتنه کوو چې دا پرېکړه دې بېرته واخیستل شي ترڅو زموږ ماشومان له زدهکړو محروم نه شي.»
هغه کسان چې په دې محلي ټولګیو کې د ښوونکو په توګه دندې لري، وايي چې د دې ټولګیو په تړل کېدو سره بېروزګاره شوي دي او اوس پر کور ناست دي. د دې ډول محلي ټولګیو یو ښوونکی عبدالله (مستعار نوم) وايي چې په دې ټولګي کې د تدریس په بدل کې یې هره میاشت نهه زره افغانۍ معاش ورکول کېده او د نوموړي د کورنۍ ګذاره پرې کېده. هغه زیاتوي چې اوس هیڅ دنده نه لري او بېروزګاره شوی دی. هغه وایي: «ماته به هره میاشت نهه زره افغانۍ معاش راکول کېده، خو اوس چې دا ټولګي بند شوي، زه هم بېکاره شوی یم او هېڅ دنده نه لرم.»
د معلوماتو له مخې، د افغانستان په مختلفو ولایتونو کې د ملګرو ملتونو ادارو ۲۰ زره محلي ټولګي فعال کړي وو چې له یوې خوا یې له زدهکړو پاتې ماشومانو ته زدهکړې چمتو کړې وې او له بلې خوا یې زرګونه کسانو ته د کار زمینه هم برابره کړې وه، خو اوس د سوېلي حوزې په ګډون په ګڼو ولایتونو کې دا ټولګي د تړل کېدو په حال کې دي.
