د افغانستان په ښارونو کې د کورونو کمښت او د کرايې لوړوالی د بېلابېلو اقتصادي، ټولنیزو، او سیاسي عواملو له کبله رامنځته شوي چې له کبله یې خلک له ګڼو ننګونو سره مخ دي.
په تېرو دوو لسیزو کې د حکومتونو له خوا د ښاري جوړښت لپاره د منظم پلان نشتوالی یوه بله ستونزه ده، چې اوس مهال په هېواد کې د بیلابیلو ښارونو خلک د استوګنې له کمښت سره لاس و ګرېوان دي.
کندهار ولایت چې اوس مهال د طالبانو سیاسي او د غایب هبتالله پلازمېنه ګڼل کېږي، خلک یې شکایت کوي او په وینا یې، د استوګنې ځایونه نه په کرایه موندل کېږي او نه هم داسې کورونه شته چې دوی یې په نغدو پیسو واخلي.
د کندهار ښار اوسېدونکي وایي چې ښار ته له لېرې سیمو څخه د خلکو راتګ، په ځانګړې توګه د طالبانو غړي، د پاکستان څخه د افغان کډوالو راستنېدل، او د نفوس زیاتوالی هغه لاملونه دي چې په ولایت کې د خلکو لپاره د کورونو د کمښت لامل شوی دی.
د دغه ولایت یو اوسېدونکی، کريمالله، له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې وویل چې د پخوا په پرتله د کورونو کرايه او قیمتونه ۷۰ سلنه لوړ شوي دي. هغه زیاته کړه: «په اوسنیو شرایطو کې خلک د کورونو له جدي کمښت سره مخ دي. ډیری خلک نه پوهیږي چې د کرايي کور څنګه پیدا کړي. له لېرې سیمو څخه خلک ښار ته راغلل، له پاکستانه د کډوالو له راستنېدو سره د ټولو کورونو کرايه لوړه شوې ده. یو شمېر طالب جارواکو په ډېرې لوړې بیې د خپلو ځانونو لپاره کورونه اخیستي دي. اوس د لارښوونې (رهنما) په هر دفتر کې د کورونو بیې د پخوا په پرتله ۷۰ سلنه لوړ شوې دي. خلک په دې برخه کې د ډیرو ستونزو سره مخ دي او اندېښنې لري.»
په ورته وخت کې د کندهار یو شمېر نور اوسېدونکي هم د دغه ولایت په کورونو کې د لوړو کرايو او ملکیتونو له لوړو قیمتونو شکایت کوي او زیاتوي چې ډیری کورونه د طالبانو د غړو له خوا اخیستل شوي دي.
د یاد ولایت یو بل اوسېدونکی، شريفالله، وايي چې د ښار د مهمو برخو په ګډون په شاخوا ټولو سیمو کې د کرايي کورونه نشته چې خلک یې له ستونزو سره مخ کړي دي. هغه زیاتوي: «که څه هم په دې وروستیو کې یو شمېر سوداګرو پر خپلو ځمکو د استوګنې کورونه جوړ کړي دي، خو لا هم د کورونو د کمښت ستونزه جدي ده او نه ده حل شوې. څو لاملونه لري، چې یو لوی لامل یې دا دی چې د طالبانو ډېرو غړو د عامو خلکو کورونه په پیسو اخیستي او خپل خپلوان یې په دې کورونو کې ځای پر ځای کړي دي. بل لامل د کورونو کمښت دی چې د پخوا څخه د خلکو د اړتیا وړ کورونه نه دي جوړ شوي. په دې وروستیو کې په کندهار ښار کې یو شمېر سوداګرو کورونه جوړ کړل، خو ټول کورونه ډک شوي دي. ځینې کورونه په کرايو نیول شوي او ځینې نور کورونه بیا د خلکو له خوا اخیستل شوي دي.»
محمدظاهر چې د کندهار ښار یو اوسېدونکی دی او د ډېرو اقتصادي ستونزو سره مخ دی، وايي چې په اوسنۍ لوړې کرایې کې د استوګنې کور اخیستلو توان نه لري. هغه چې په ښار کې لاس مزدوري کوي، وايي چې له تېرو اتو کالو راهیسې د ښار په شاوخوا سیمو کې په کرايي کورونو کې اوسیدلی، خو په وینا یې د تېر یو کال راهیسې د ښار څخه لیرې په ارغنداب ولسوالۍ کې اوسېږي. دی زیاتوي: «په ښار کې د استوګنې ځایونو لوړې کرایې زما د وس نه دي، ځکه چې د ښار څخه ولسوالۍ ته مې ګوښه کړی دی او هره ورځ د هغه ځای څخه د کندهار ښار ته د مزدورۍ لپاره راځم.»
نوموړی په دې اړه وویل: «اول خو په ښار کې بیخي کور نه پیدا کېږي، که پیدا هم شي، کرایه یې ډېره لوړه ده. ما دلته ډیر کلونه په کرايي کورونو کې تیر کړل، خو اوس یو کال کېږي چې په ارغنداب کې اوسېږم، دلته مې د زیاتې کرایې ورکولو وس نه درلود. هره ورځ د ارغنداب څخه کندهار ښار ته د مزدورۍ لپاره راځم.»
په ورته وخت کې، ټولنیز فعالان هم په کندهار ښار کې د کورونو کمښت ته د یوې جدي اندیښنې په سترګه ګوري او زیاتوي چې ورځ تر بلې نفوس زیاتېږي او له کبله یې خلک د کورونو د کمښت سره مخ شوي دي.
په کندهار کې یو فعال، سېدسرور (مستعار نوم)، وايي چې د سیاسي بدلونونو وروسته، په کندهار ولایت کې ډېری هغه کورونه چې په تېرو وختونو کې به عامو خلکو په کرایه نیول، ټول د طالبانو د غړو له خوا اخیستل شوي دي.
هغه زیاتوي چې که ملي سوداګر په یاد ولایت کې نوي ښارګوټي جوړ کړي، د خلکو اوسنۍ ستونزه به ورسره حل شي. سېدسرور وویل: «دا یوه اساسي ستونزه ده چې ورځ تر بلې زیاتېږي، ځکه کله چې نفوس زیات شي، د استوګنې ځایونه هم کمېږي. زموږ په ټول ولایت کې اوس مهال هم د استوګنې ځایونه کم دي او هم یې کرایه ډېره لوړه ده. ډېر شمېر کورونه د طالبانو غړو اخیستي دي او په دې کورونو کې اوسېږي، چې دا هم د دې لامل شوی دی چې په ښار کې د کورونو کمښت واقع شي.»
دا نه یوازې کندهار دی چې خلک په کې د کورونو له لوړو کرايو او قیمتونو څخه شکایت کوي؛ بلکې د افغانستان په نږدې ټولو ولایتونو کې خلک له ورته وضعیت سره مخ شوي دي. ډېری د عامو خلکو د استوګنې کورونه د طالبانو د غړو له خوا په لوړو پیسو کرایه یا په دایمي ډول اخیستل شوي دي.
