ما په خپلو سترګو لیدلي چې پټ (استخباراتي) اقدامات پر یوې ټولنې څه اغېز کوي. کله چې نن په لوېدیځ کې د وینزویلا په اړه خبرې کېږي، هماغه لارې چارې وینم چې افغانستان یې تباه کړ.
زه د افغانستان یم. زما پلار د افغانستان د پوځ جنرال و. ما خپله هم په دې هېواد کې ژوند او کار کړی او له نږدې مې هغه څه تجربه کړي چې په لوېدیځو پلازمېنو کې یې تر ډېره «جیوپولیټیک» بولي، خو زموږ لپاره تل د ورځني ژوند ژوندی واقعیت و. کله چې نن د وینزویلا په اړه لوېدیځې شننې لولم، یو اشنا الګو پکې په ګوته کوم. اصلي خبره تر هر څه مخکې ایډیالوژي نه ده، بلکې طریقه ده.
د امریکا د مرکزي استخباراتو ادارې (سي
ای اې) رول
د ناروې په عامه فضا کې، د افغانستان تاریخ عموماً په ۱۹۷۹ کال د پخواني شوروي اتحاد له یرغل سره پیلېږي، خو زموږ لپاره دا کیسه تر دې ډېر پخوا پیل شوې ده. تر دې مخکې چې شوروي ځواکونه له پولو واوړي، افغانستان لا د بهرني بې ثباته کوونکي فشار، سیاسي کمزورتیا او د هغو وسله والو ډلو له ملاتړ سره مخ و چې د دولت پر ضد یې فعالیت کاوه. دا واقعيت د هغو کسانو لپاره چې په افغانستان کې یې ژوند کاوه، څرګند و؛ خو لوېدیځو ټولنو ته، چې وروسته یې جګړه د شوروي د نفوذ پر وړاندې د غبرګون په توګه تشریح کړه، دا موضوع ډېره لږه تر سترګو کېده.
سي ای اې په دې بهیر کې بنسټیز رول ولوباوه. د مالي مرستو، د وسلو د لېږد او د مجاهدینو د تنظیم له لارې، افغانستان د واک د يوې سترې شخړې په ستراتیژیکه وسیله بدل شو. موخه د شوروي اتحاد کمزوری کول و، او د افغانستان لپاره یې پایلو په دویمه درجه کې اهمیت درلود.
زما پلار د مسکو لپاره جګړه نه کوله؛ هغه د افغانستان د هغه دولت لپاره جنګېده چې هڅه یې کوله د قدرت د دوو بلاکونو ترمنځ خپل پايښت وساتي. ډېرو افسرانو ځانونه ملي لوبغاړي بلل، نه د کوم بهرني قدرت ایډیالوژیک استازي. دا تجربه ډېر لږ د لوېدیځو روایتونو برخه ګرځېدلې، هلته چې دا شخړه تر ډېره د ازادۍ او کمونیزم ترمنځ د یوې جګړې کچې ته را کمېږي.
غیرمستقیمه جګړه، له حساب ورکولو پرته
سره له دې، ټاکونکې موضوع تېر وخت نه دی، بلکې هغه طریقه ده چې هغه مهال بنسټیزه شوه. سيای اې یوازې یوه استخباراتي اداره نه ده، بلکې د غیرمستقیمې جګړې یوه وسیله ده. دا ډول عملیات د ډیپلوماسۍ او پوځي ځواک ترمنځ پر پوله ترسره کېږي، او همدا وجه ده چې حسابورکول یې ډېر ستونزمن وي. دا کړنې له سیاسي پلوه د انکار وړ وي، خو په عملي توګه ټولنې په ژوره او دوامداره توګه بدلوي.
کله چې نن وینزویلا ته ګورم، همدا طریقه وینم. اقتصادي فشار، د مخالفو جوړښتونو ملاتړ، استخباراتي جګړه او پټې عملیات هغه اشنا الګو جوړوي. په رسمي توګه، دا اقدامات د ډموکراسۍ او بشري حقونو په نوم توجیه کېږي، خو په عمل کې موخه له مستقیمې مقابلې پرته د رژیم بدلون دی.
په لوېدیځو شننو کې، دا ډول پټ اقدامات ډېری وخت دقیقې او لږ تاوتریخجنې بلل کېږي، خو واقعي تجربه بل څه ښيي. پټ عملیات بنسټونه کمزوري کوي، کورني تضادونه ژوروي او داسې ټولنه پرېږدي چې د حسابورکوونکو لوبغاړو نشتوالی پکې وي. تر هغې وروسته له چې په افغانستان کې د امریکا په مشرۍ د لوېدیځ بلاک او شوروي ترمنځ جګړه پای ته ورسېده، د ټوپکوالو یوه ټولګه، افراطپالنه او داسې حکومت پاتې شو چې رسمي مشروعیت یې نه درلود. دا بهیر تصادفي نه و، بلکې د شعوري پرېکړو پایله وه.
د هغو کسانو تجربې چې زیانمنېږي، څه کېږي؟
ناروې خوښوي ځان د نړیوالو حقونو او څو اړخیزو حللارو مدافع وبولي. خو په عین حال کې، موږ د یوې امنیتي ټولنې برخه هم یو چې پکې دا ډول عملیات ډېر وخت له عامه بحث پرته ترسره کېږي. د ناروې رسنۍ اکثره سياېیاې ته له تاریخي یا تخنیکي زاویې ګوري، خو ډېر کم د هغو کسانو کیسې انعکاسوي چې د دغو پالیسیو له پایلو سره یې ژوند کړی.
زه دا لیکنه د امریکا پر ضد د ایډیالوژیک نقد په توګه نه کوم، بلکې د یوې تجربوي مشاهدې په توګه یې لیکم. پټه جګړه باثباته ټولنې نه جوړوي؛ بلکې دوامداره بېثباتي، د باور له منځه تلل او داسې شخړې رامنځته کوي چې تر هغه وروسته هم دوام کوي، چې سټراټېژۍ جوړوونکي خپلې موخې ترلاسه شوې اعلان کړي.
افغانستان موږ ته وښودله چې له حسابورکولو پرته جګړه څه پایلې لري. وینزویلا دا فرصت زموږ مخې ته ږدي چې دا پوښتنه دا ځل تر وخت مخکې راپورته کړو.
زموږ لپاره، چې له هغو هېوادونو راځو چې دا جګړې پکې شوې دي، ځواب له وړاندې روښانه دی.
سرچينه: aftenposten
