د مزارشریف ځینې اوسېدونکي وايي چې د دغه ښار په واټونو کې د کارګرو ماشومانو زیاتوالی د کورنیو د بېوزلۍ او تنګلاسۍ ښکاره نښه ده. دا ماشومان له سهاره تر بیګاه په درنو کارونو بوخت دي یا هم په واټونو کې خیرات ټولوي؛ داسې چې په دې عمر کې باید د بوټونو رنګولو او ځینو نورو کارونو پرځای د ښوونځيو په ټولګیو کې وای.
د بلخ ځينې اوسېدونکي وايي چې په مزارشریف ښار کې یو شمېر ماشومانو د تېر حکومت پرمهال بوټونه رنګول یا یې خیراتماري کوله؛ خو په تېرو درېیو کالو کې شمېر په بېساري توګه ډېر شوی دی. د هغوی په خبره، د کاري بوختیاوو نشتوالي او د ژوندانه لوړ لګښت ګڼې کورنۍ اړې کړي چې خپل ماشومان کار ته واستوي.
له دغو ماشومانو ځینې یې له خپلو مېندو سره د سړک ترڅنګ بوټان رنګوي او د یوې مړۍ ډوډۍ موندلو لپاره یې شپه او ورځ یوه کړې وي.
لیلا (مستعار نوم) له سهاره تر ماښامه له خپل ماشوم سره د سړک ترڅنګ بوټونه رنګوي. نوموړې وايي چې مېړه یې مړ دی او د څلور کسیزې کورنۍ سرپرستي ورلغاړې ده. هغې ټینګار وکړ چې نه شي کولای یوازې خپل ماشوم د کار لپاره ښار ته واستوي.
دغې مېرمنې له ۸صبح ورځپاڼې سره په خبرو کې د ژوند له ناوړه وضعیته شکایت کوي او وايي چې مېړه یې وفات شوی او دوه لوڼې او یو زوی لري. د نوموړې په خبره، لوڼې یې د طالبانو د لګول شویو محدودیتونو لامله نه شي کولای له کوره بهر شي او خپله له کوچني زوی سره کار کوي.
لیلا زیاتوي: «دوه کاله کېږي چې مېړه مې مړ شوی او موږ یې د ژوند له ګڼو ستونزو سره یوازې پرېښودو. چاره نه لرم او مجبوره یم له خپل کوچني زوی سره ښار ته راشم چې له کار سره بلد شي او کار وکړي. دوه لوڼې لرم چې لس کلنې دي او زوی مې اووه کلن دی. په یوازې سر یې ښار ته یوازې نه شم استولی، خپله ورسره ښار ته راځم چې لوی شي او په ښار کې بلد شي او وشي کړای یوه مړۍ ډوډۍ پېدا کړي.»
د مزارشریف په ښار کې د کارګرو ماشومانو شمېر ډېر دی او هر یو ځانته رنځ او بېل داستان لري چې د بېوزلۍ او بېکارۍ او د کورنیو د تنګسیا نښې نښانې ترې څرګندېږي. دا کورنۍ د ناچارۍ لامله خپل ماشومان د ښوونځي او ښوونیز مرکز پرځای کار ته استوي چې وکړای شي، کور ته یوه مړۍ ډوډۍ راوړي.
لس کلن علیرضا د خپلې کورنۍ اړتیاوو پوره کولو لپاره جوش کړې هګۍ خرڅوي. نوموړی وايي چې هره ورځ له سهاره تر ماښامه هګۍ پلوري.
دا لس کلن ماشوم زیاتوي: «په کور کې اته کسان یو. پلار مې کارګر دی او هره ورځ چوک ته ځي، خو ډېری وخت کار نه مومي. له همدې کبله زه هم کار کوم. کور مو کرايي دی او د میاشتې دوه زره او ۵۰۰ افغانۍ کرایه ورکوو. که زه وکړای شم د کور کرایه پوره کړم، پلار مې د کور نورې اړتیاوې پوره کولای شي.»
دا ماشوم له زدهکړو او تعلیم سره لېوالتیا لري؛ خو وايي چې د تنګسیا لامله نه شي کولای ښوونځي ته لاړ شي. نوموړی زیاتوي: «یو کال کېږي ښوونځي ته نه ځم، ځکه کار نه شته. که ښوونځي ته لاړ شم، پلار مې په یوازې سر د کور اړتیاوې نه شي پوره کولای. مجبوره یم کار وکړم او ښوونځی پرېږدم، ان که زړه مې هم وغواړي ښوونځي ته لاړ شم.»
په افغانستان کې د طالبانو د درې کلنې واکمنۍ پر مهال د بېکارۍ زیاتوالي پر ماشومانو ناوړه اغېز کړی چې لامله یې ګڼ ماشومان له زدهکړو پاتې شوې دي. دې حالت راتلونکې ته د خلکو هیلې مړاوې کړې دي.
په مزارشریف ښار کې یو بل ماشوم چې یوسف نومېږي، پلاستیکي کڅوړې خرڅوي. نوموړی وايي چې هر سهار له خپل پلار سره د کار لپاره ښار ته ځي او د شپې بېرته کور ته ځي. یوسف زیاتوي: «هره ورځ له پلار او ورور سره ښار ته راځم. پلار مې په منډوي کې کار کوي، ورور مې له روضې سره بوټونه رنګوي او خپله په ښار کې پلاستیکي کڅوړې خرڅوم.»
دا کارګر ماشوم وايي چې ښوونځی یې پرېښی او له پلار او ورور سره کار کوي چې په خبره یې، وکړای شي د کورنۍ اړتیاوې پوره کړي. نوموړی زیاتوي: «ورور مې په پنځم ټولګي کې و او زه په درېیم کې. په کور کې نهه کسان یو، کار نه و او سږکال مو ونه شوای کړای ښوونځي ته لاړ شو.»
د یادونې ده چې پر افغانستان د طالبانو له واکمنېدو راوروسته بېوزلي او بېروزګاري ډېره شوې او د راپورونو په حواله، څه باندې ۲۴ میلیونه وګړي له لوږې سره مخ دي.
