زه ذکیه یم؛ په افغانستان کې د بامیان ولایت د ورس ولسوالۍ. همالته زېږېدلې یم. پنځه کاله کېږي چې له مور سره د افغانستان په پلازمېنې کابل کې ژوند کوم. زما او د مور لګښتونه مې ماما ورکوي او موږ د هغه په کور کې ژوند کوو.
زه ګوښې نجلۍ یم. د شور ماشور او لویو ټولیو پرتله مې یوازیتوب خوښ دی؛ خو دا له انسانانو د بېزارۍ مانا نه لري. برعکس، خوښېږي مې له مثبت اندېشو کسانو سره کېنم او خبرې ورسره وکړم؛ هغوی چې خبرو ته ته مې غوږ ونیسي، ملاتړ راڅخه وکړي او بې له دې چې ترې وغواړم بې ځایه نصحیتونه راته ونه کړي.
تر ننه مې په ژوند کې هېڅ نږدې ملګرې نه ده لرلې. ښايي یو لامل یې دا وي چې د خلکو له ناسم چلنده ژر ستړې کېږم. له بېځایه لاسوهنو، منفي خبرو، تورونو، دروغو او له پرتلې کولو کرکه لرم.
ځینې راته وايي: «ته ساده نجلۍ یې.» خو زه لا هم نه پوهېږم چې رښتیا هم ساده یم که نه. پر هغه څه چې د ځان په اړه پوهېږم، دا دي چې زه رښتینې نجلۍ یم. که ټول ژوند مې هم په خطر کې وي، بیا هم نه غواړم دروغ ووایم.
له ماشومانو سره د لویانو پرتله په اسانۍ اړیکه ټینګولی شم. ښايي لامل یې دا وي چې ماشومان ساده او رښتیني وي او د نورو په اړه لږ قضاوت کوي. خو کله کله له ځانه پوښتم: تر کومه کولی شم له نورو سره مینه وکړم، خبرو ته یې غوږ ونیسم، ډېره بښنه وکړم او د هغوی د بېاحترامۍ پر وړاندې چوپه خوله پاتې شم؟
ډېرې منفي خبرې او بېځایه نصیحتونه مې میاشتې میاشتې نه هېرېږي. کله کله یوه جمله چې ویونکي یې په ویلو کې یوازې څو ثانیې لګولې وي، په ذهن کې د ډېرو شپو او ورځو لپاره تکرارېږي او ځوروي مې.
ځینې شپې چې کله کتاب لولم، ناڅاپه مې زړه خپه شي او بې له دې چې لامل باندې یې پوه شم، له سترګو مې اوښکې روانې شي.
له شاوخوا خلکو سره ډېرې خبرې نه کوم؛ خو کله چې یوازې شم، له ځان سره غږېږم. ټولې هغه خبرې چې غوښتل مې له نورو سره یې شریکې کړم، خو ومې نه کړې، له ځان سره یې تکراروم. هغه خبرې چې باید په هماغه شېبه کې مې د خپل ځان د دفاع لپاره کړې وای، خو چوپه خوله پاتې شوم، بیا بیا مې په ذهن کې راګرځي.
ښايي همدغو ترخو تجربو، ناوړه ګټې اخیستنې، بېاحترامۍ، بېپامۍ او تورونو ورو ورو پر یوې ګوښهناستې نجلۍ بدله کړې اوسم. هر وار چې مې له چا سره د اړیکې ټینګولو هڅه کړې، داسې احساس مې کړی چې ځینې زما د رښتیني شخصیت پرتله زما بدن ته ډېر پام کوي. غواړم چې یو څوک خپله «ذکیه» وویني؛ فکرونه، خوبونه، احساسات او هغه خبرې چې په خپل زړه کې مې پټې ساتلې دي.
هر وار چې غواړم یو نوی مهارت زده کړم او خپله خوښه وڅارم، ځینو د هڅونې پر ځای راته ویلي: «ته یې نه شې کوای. دا ستا لپاره نه دي.»
خو زه لا هم دلته یم.
ژوندۍ یم، خو کله کله داسې احساس کوم لکه ژوند چې نه کوم. پلانونه لرم، ارمانونه لرم او په زړه کې مې ډېرې هیلې شته؛ خو هر وار چې غواړم د ترلاسه کولو لپاره یې یو ګام واخلم، د ستړیا او بېوسۍ احساس کوم.
له دې ټولو سره سره، لا هم هیلهمنه یم. لا هم د خپلې راتلونکې په اړه فکر کوم او لا مې هم په دننه کې داسې یوه نجلۍ ژوندۍ ده چې غواړي زدهکړې وکړي، وده وکړي او خپلو ارمانونو ته ورسېږي.
ښايي لا مې ځان بشپړ نه وي پېژندلی.
ښايي لا هم د خپل اصلي شخصیت د موندلو په لټه اوسم.
خو پر یو څه پوهېږم: زه ذکیه یم؛ د حساس زړه لرونکې، لوی ارمانونه او داسې ټپونه لرم چې تر اوسه بشپړ نه دي رغېدلي. خو له ټولو ستونزو او سختیو سربېره هم هیله لرم چې یوه ورځ داسې ژوند جوړ کړم چې په رښتیا یې غواړم.
